Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Cennet-i âlâda üç gül ağacı
Ötüşür kumrular bülbül duacı
Severim muhabbet istemem acı
Hakk’ını farkeden canlar şad olsun
Canımız güldür de bakman mı işe
Sarf et emeğini gider mi boşa
Sultanım ganidir atar mı dışa
Arzumuz yaz bahardır tez gelsin
Âlemde seçilir beyler paşası
Kazanca bakarlar dörttür köşesi
Kapılar kitlendi nere kaçası
Efendim var eyle iman çok gelsin
Gözetle eyliği kurusun işler
Şad olsun gönüller kurtulsun başlar
Sene bin iki yüz otuz altı demişler
Verildi hesaplar Mehdi tez gelsin
Derviş Edna’m sabahımız Ali’den
On sekiz bin âlem yoktan var eden
Esirge başımız kurtar doludan
İsterim ki Haktan demler yürüsün

Günümüz Türkçesiyle

1. Yüce cennette üç gül ağacı var; kumrular ötüşür, bülbül dua eder. Muhabbeti severim, acı istemem; Hakk'ını ayırt eden canlar sevinsin.

2. Canımız güldür, işe bakmaz mısın; emeğini harca, boşa gider mi. Sultanım cömerttir, kapısından dışarı atar mı; dileğimiz yaz ile bahardır, tez gelsin.

3. Dünyada beylerin paşası seçilir; kazanca bakarlar, köşesi dörttür. Kapılar kilitlendi, nereye kaçılır; efendim, var eyle, iman çok olsun.

4. İyiliği gözet, kötü işler kurusun; gönüller sevinsin, başlar kurtulsun. "Bin iki yüz otuz altı senesi" demişler; hesaplar verildi, Mehdi tez gelsin.

5. Ben Derviş Edna'yım, sabahımız Ali'dendir; on sekiz bin âlemi yoktan var eden odur. Esirge, başımızı doludan kurtar; isterim ki Hak'tan demler yürüsün.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dördüncü dörtlükteki tarih bir sorun taşır. Kaynak metinde "bin iki yüz otuz altı" diye yazılmıştır, makale ise onu miladi 1917-1918 olarak açıklar; bu açıklama hicrî 1336'ya karşılık gelir. 1236 yılı Derviş Edna'nın doğumundan çok önceye düştüğü için metinde ya da aktarımda bir yanlışlık bulunduğu anlaşılıyor. Dörtlüklerin son dizeleri farklı dilek kipleriyle biter: "şad olsun, tez gelsin, çok gelsin, tez gelsin, yürüsün". İlk üç dizeler "ağacı, duacı, acı", "işe, boşa, dışa", "paşası, köşesi, kaçası", "işler, başlar, demişler", "Ali'den, eden, doludan" diye uyaklanır. Metin beş dörtlük tutar ve on birli hece ölçüsüyle söylenmiştir ve mahlas son dörtlükte "Derviş Edna'm" diye geçer. Makale "şad"ı neşeli, "eylik"i iyilik diye açıklar.

Anlam ve Söz Sanatları

Nefes cennet tasviriyle açılır: üç gül ağacı, öten kumrular, dua eden bülbül. Alevî-Bektaşî şiirinde üç sayısı sık sık Hak, Muhammed ve Ali üçlüsünü çağrıştırır; şiir bunu açıkça söylemez, bağlantı bizim yorumumuzdur. Şair muhabbeti sevdiğini, acı istemediğini söyler. İkinci dörtlükte emeğin boşa gitmeyeceği ve "sultanın" cömertliği hatırlatılır; yaz ve bahar, beklenen kurtuluşun mevsimi olarak anılır.

Üçüncü dörtlük dünyanın düzenine yönelik bir eleştiri taşır: beyler ve paşalar kazanca bakar, kapılar kilitlenmiştir, kaçacak yer yoktur. Dördüncü dörtlükte hesapların verildiği ve Mehdi'nin tez gelmesi dileği, âhir zaman beklentisini dile getirir. Makalenin açıkladığı 1917-1918 tarihi, Birinci Dünya Savaşı'nın son yıllarına denk gelir; şiirdeki kilitlenen kapılar ve kurtuluş dileği bu yılların sıkıntısıyla ilişkili olabilir, ama kaynak böyle bir bağlantı kurmaz, bu bizim tahminimizdir. Son dörtlükte sabahın Ali'den başladığı ve doludan, yani hem dolu yağışından hem felaketten korunma dileği yer alır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar