Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Koyun gibi kurban verdim canımı
Ta ezelden diyner idim ününü
Gördüm cemâlini tutdum yolunu
Tuttum eteğini salmam sanıyom
Ta ezelden böyle çaldı kalemi
Gezdim seyreyledim cümle âlemi
Alnında gördüm levh-i kalemi
Çalındı kalemler bozmaz sanıyor
Çalındı kalemler ervâh-ı âdem
Elham suresidir gönlümde Hüda’m
Bu aşka düşeli ağlarım neden
Aşkına düşeli gülmem sanıyom
Aşkına düşüp de canımdan geçtim
Rahmet deryâsından bâdeni içtim
Bu fâni mülküne çok geldim geçtim
Elest ikrârımdan dönmem sanıyom
Derviş Edna’m bir ikrârda ağlendim
Bir gerçeğin keremine bağlandım
Geldim gittim şu cihanda dolandım
Verildi nasipler yelmem sanıyor

Günümüz Türkçesiyle

1. Koyun gibi canımı kurban verdim; ta ezelden senin sesini dinlerdim. Yüzünü gördüm, yolunu tuttum; eteğini tuttum, sanırım bırakmam.

2. Kalem ta ezelden böyle yazdı; gezdim, bütün âlemi seyrettim. Alnında levh ile kalemi gördüm; kalemler yazdı, sanırım bozmaz.

3. Kalemler insanların ruhlarına yazıldı; gönlümde Elham suresi, Hüda'm vardır. Bu aşka düşeli neden ağlarım; aşkına düşeli, sanırım gülmem.

4. Aşkına düşüp canımdan geçtim; rahmet denizinden badeni içtim. Bu fani mülke çok geldim geçtim; sanırım Elest ikrarımdan dönmem.

5. Ben Derviş Edna bir ikrarda durdum; bir gerçeğin keremine bağlandım. Geldim, gittim, bu dünyada dolandım; nasipler verildi, sanırım dönmem.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Son dizelerde bir dizi olumsuz fiil "sanıyom" ya da "sanıyor" sözüne bağlanır: "salmam, bozmaz, gülmem, dönmem, yelmem". İlk üç dizelerin uyakları "canımı, ününü, yolunu", "kalemi, âlemi, kalemi", "âdem, Hüda'm, neden", "geçtim, içtim, geçtim", "ağlendim, bağlandım, dolandım" sözleriyle kurulur. Beş dörtlük on birli hece ölçüsündedir. Şair son dörtlükte "Derviş Edna'm" der. Makale "levh"i insan kaderinin yazılı olduğuna inanılan tanrısal levha, "eğlenmek"i durmak, "yelmek"i yelin esmesi gibi dönüp vazgeçmek diye açıklar.

Anlam ve Söz Sanatları

Nefesin dördüncü dörtlüğü, Onar ile Işık'ın makalesinde Derviş Edna'nın düşünce dünyasını anlatırken özel olarak alıntılanır. Makaleye göre Derviş Edna, ruhun farklı bedenlerde yeniden dünyaya gelmesi anlamına gelen "kalıp değiştirme" inancını deyişlerinde işlemiş bir erendir ve "Bu fani mülküne çok geldim geçtim" dizesinde dünyaya birçok kez gelip gittiğini açıkça söyler. Aynı dörtlükte Elest meclisinde verilen söze yapılan gönderme, Alevî inancında önemli olan şehadet ikrarını da hatırlatır.

Şiirin öbür dörtlükleri kader düşüncesi üzerinde durur. Kalem ezelden yazmıştır; sevgilinin alnında levh ile kalem görünür; kalemler insanların ruhlarına yazılmıştır ve bu yazı bozulmaz. Âşık bu yazıya teslim olur: koyun gibi canını kurban eder, eteğini tuttuğu yoldan dönmez, aşka düştüğünden beri ağlar. "Sanıyom" redifi, kesin bir yemin yerine alçakgönüllü bir umut taşır; derviş dönmeyeceğini, bozmayacağını, bırakmayacağını "sanır". Son dörtlükte bir gerçeğe, yani bir erene bağlanma ve nasiplerin verilmesi, kader ile seçimi birleştirir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar