Özgün Metin

Devleti tîr-i felek verse no’la nâdâne
Gâh olur pâre-i lahmi sege kassâb verir

Günümüz Türkçesiyle

1. Feleğin Tîr'i (gökteki Utarid yıldızı; aynı zamanda feleğin oku) talihi ve makamı bir cahile verirse buna şaşılır mı; kasap da bazen köpeğe bir parça et verir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Hüsameddin bu beyti de "Bu da onundur" diyerek verir. İki mısraı kafiyeli olmadığı için bir matla değildir; bir gazelin ya da kasidenin içinden alınmış tek bir beyit, belki de müstakil söylenmiş bir beyittir. Kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor. Kaynak beytin veznini göstermez.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, divan şiirinde sık işlenen bir şikâyeti dile getirir: dünyanın nimetlerini dağıtan felek, onları çoğu zaman layık olmayanlara verir. "Devlet" burada eski anlamıyla talih, mutluluk ve makamdır. "Nâdân" cahil, bilgisiz kişidir. İlk mısradaki "tîr" kelimesi Farsçada hem ok hem de Utarid gezegeninin adıdır. Eski gökbilimde Utarid feleğin kâtibi sayılır ve yazı ehlinin yıldızı olarak anılır. Bu okumayla beyit, bilgiyi ve kalemi temsil eden yıldızın bile talihi cahile vermesine hayret eder; ok anlamıyla ise talihin rastgele isabet eden bir ok gibi düştüğünü düşündürür. Bu iki anlamın birlikte okunması bizim tespitimizdir.

İkinci mısra ilk mısradaki hükmü gündelik hayattan bir örnekle destekler: kasap dükkânının önündeki köpeğe de bazen bir parça et atılır. Bir düşüncenin atasözü değerinde bir örnekle kanıtlanması divan şiirinde irsâl-i mesel adını alır. "Seg" Farsçada köpek, "pâre-i lahm" bir parça et demektir. Örnek, cahilin eline geçen makamın bir lütuftan çok bir sadakaya benzediğini de ima eder; şikâyetin acı alayı buradadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar