Özgün Metin

Müşerref etse bezmi dilberân-ı dilrübâ yer yer
Eliflerle tenin zeyn eyler erbâb-ı safâ yer yer

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönül çelen güzeller meclisi yer yer şereflendirse, safa ehli de tenini yer yer eliflerle, yani elif biçiminde açılmış yara izleriyle süsler.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit bir gazelin matlaıdır. Redif "yer yer", kafiye "dilrübâ" ile "safâ" kelimelerindeki "-â" sesidir. Hüsameddin onu Edâyî'nin şiirleri arasında kısaca "Bu da" diyerek verir. Gazelin geri kalanı, kime ve hangi meclis için söylendiği bilinmiyor. Kaynak vezni göstermez.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, bir eğlence meclisine güzellerin gelişini ve bunun meclistekiler üzerindeki etkisini anlatır. "Bezm" içkili sohbet meclisi, "dilberân-ı dilrübâ" gönül alan güzeller, "erbâb-ı safâ" ise zevk ve neşe ehli, meclisin müdavimleridir. İkinci mısradaki "elif" Arap alfabesinin ilk harfidir ve düz, ince bir çizgi biçimindedir. Divan şiirinde âşıkların aşklarını göstermek için göğüslerine ya da kollarına bıçakla elif biçiminde çizikler açtıkları anlatılır; bu yaralara "elif" denir. Edâyî bu izleri bir süs gibi gösterir: güzeller meclise geldikçe âşıkların bedenleri de bu yaralarla "süslenir".

Redif olan "yer yer" sözü iki mısrada farklı yerleri gösterir. İlk mısrada meclisin köşelerini, güzellerin oturduğu yerleri; ikincisinde âşıkların bedenleri üzerindeki yaraları anlatır. Aynı sözün iki ayrı sahneye bağlanması beyti canlı bir tabloya çevirir. "Zeyn" (süs) kelimesiyle yaranın süs sayılması da divan şiirinin acıyı güzelleştiren tavrına uyar. Bu çözümleme bizimdir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar