Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün

İtdi beni bir yâr-i perî şân iki yüzden
Kâkülleriň itdigi perîşân iki yüzden

Günümüz Türkçesiyle

1. Peri şanlı bir sevgili beni iki yüzden (iki yandan) perişan etti; kâküllerinin ettiği perişanlık da (yine) iki yüzdendir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir kalenderîdir. Kalenderî, âşıkların aruzla söylediği türlerden biridir ve genellikle "mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün" kalıbıyla yazılır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "iki yüzden", kafiye "perî şân / perîşân" kelimeleridir; kafiye aynı zamanda bir cinastır. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit bir cinas üzerine kurulmuştur. Birinci mısradaki "perî-şân" (peri şanlı, peri gibi) ile ikinci mısradaki "perîşân" (dağınık, perişan) yazılışta ve seste neredeyse aynıdır, anlamda ayrılır. Birinci mısrada bu kelime hem sevgilinin sıfatıdır, hem de "itdi beni" fiiliyle birleşerek "beni perişan etti" anlamını taşır. İkinci mısra bu perişanlığı kâküllere bağlar: dağınık saç, divan şiirinde âşığın dağınık hâlinin aynasıdır. Redifteki "iki yüzden" de iki türlü okunabilir: "iki sebepten, iki yandan" ya da sevgilinin iki yanağı, yani "iki yüz". Kâküllerin iki yanaktan dökülmesi ikinci okumayı destekler.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun kendi kütüphanesinde bulunan ve 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Erzurumlu Emrah adına kayıtlıdır. Cönkte Emrah'ın üç hece, sekiz aruz olmak üzere on bir şiiri bulunur. Emrah'ın şiirleri cönk ve mecmualarda Ercişli Emrah'ın ve çırağı Tokatlı Nûrî'nin şiirleriyle karışmıştır; bu yüzden cönkteki kayıt, aidiyet için tek başına kesin delil sayılmaz. Şairin Merzifon ile bağı ve cönkteki öteki şiirleri için Erzurumlu Emrah sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 107. sayfasında, makalenin 547. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar