Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Ey muḳaddes ḳudret ıssı ḫâlıḳu’l-eşyâ hu dost
K’anı nûrdan kâ’inâtı var iden Mevlâ hu dost

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey kudret sahibi, kutsal, her şeyin yaratıcısı, hû dost; kâinatı nurdan var eden Mevlâ, hû dost.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "hû dost", kafiye "eşyâ / Mevlâ" kelimelerindeki "-â" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit bir münacat, yani Tanrı'ya yakarış havasındadır. "Kudret ıssı" (kudret sahibi) ifadesindeki "ıssı" eski Türkçede "sahip, iye" anlamındadır ve Arapça "hâlıku'l-eşyâ" (eşyanın yaratıcısı) terkibiyle yan yana gelerek halk şairinin iki dili birlikte kullanışını gösterir. İkinci mısrada kâinatın nurdan var edildiği söylenir; bu, tasavvufta yaygın olan, varlığın ilahî nurdan yaratıldığı düşüncesinin yansımasıdır. Redifteki "hû dost" seslenişi tekke zikirlerinden ve Bektaşî-Alevî deyişlerinden bilinir; Tanrı'yı "dost" diye anmak tasavvufî şiirin en yaygın söyleyişlerindendir. Mısranın başındaki "K'anı" okuması makaledeki gibidir; "ki anı" (ki onu) anlamında görünmektedir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun kendi kütüphanesinde bulunan ve 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Erzurumlu Emrah adına kayıtlıdır. Cönkte Emrah'ın üç hece, sekiz aruz olmak üzere on bir şiiri bulunur. Emrah'ın şiirleri cönk ve mecmualarda Ercişli Emrah'ın ve çırağı Tokatlı Nûrî'nin şiirleriyle karışmıştır; bu yüzden cönkteki kayıt, aidiyet için tek başına kesin delil sayılmaz. Şairin Merzifon ile bağı ve cönkteki öteki şiirleri için Erzurumlu Emrah sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 98. sayfasında, makalenin 547. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar