Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Ṭâ ṭıfıldan berü ey gül-i ra‘nâ
Bülbülüm gülşeni gözler gözlerim
Dünya güzel olsa baḳmazam aṣlâ
Sevdigim cinânı gözler gözlerim

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey ra'nâ gül, çocukluğumdan beri bülbülüm ben, gözlerim gül bahçesini gözler. Dünya ne kadar güzel olsa da asla ona bakmam; sevgilim, gözlerim yalnız cennet bahçelerini gözler.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "ra'nâ / aslâ" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "gülşeni / cinânı" kelimelerinde kafiyelenir; "gözler gözlerim" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, âşık şiirinin en bilinen eşleştirmesi olan gül ile bülbül üzerine kurulmuştur. Âşık kendini çocukluğundan beri bülbül sayar; sevgili "gül-i ra'nâ", yani renkli ve endamlı güldür. Redifteki "gözler gözlerim" söyleyişi aynı kökten iki kelimeyi yan yana getirir: gözlerim gözler, yani bekler, kollar. Bu tekrar halk şiirinde sevilen bir ses oyunudur ve dörtlüğe akılda kalan bir ayak kazandırır. Dünyaya bakmayan, gözünü yalnız "cinân"a, cennet bahçelerine dikmiş âşık imgesi, sevgiliyi bahçeyle, bahçeyi de cennetle bir tutan bir benzetme zinciri kurar. "Cinân" kelimesinin sevgiliye mi, ahiret bahçelerine mi işaret ettiği açık bırakılmıştır; iki okuma da dörtlüğün havasına uyar.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun kendi kütüphanesinde bulunan ve 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Erzurumlu Emrah adına kayıtlıdır. Cönkte Emrah'ın üç hece, sekiz aruz olmak üzere on bir şiiri bulunur. Emrah'ın şiirleri cönk ve mecmualarda Ercişli Emrah'ın ve çırağı Tokatlı Nûrî'nin şiirleriyle karışmıştır; bu yüzden cönkteki kayıt, aidiyet için tek başına kesin delil sayılmaz. Şairin Merzifon ile bağı ve cönkteki öteki şiirleri için Erzurumlu Emrah sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 38. sayfasında, makalenin 546-547. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar