Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün

Yâ Rab beni ol gözleri mestâne ḳavuşdur
Bîmâr-i tenim luṭf idicek ol câna ḳavuşdur

Günümüz Türkçesiyle

1. Yâ Rabbi, beni o mest bakışlı gözlere kavuştur; hasta bedenim (o can) lütfettiği an o cana kavuştur.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir kalenderîdir. Kalenderî, âşıkların aruzla söylediği türlerden biridir ve genellikle "mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün" kalıbıyla yazılır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "kavuşdur", kafiye "mestâne / câna" kelimelerindeki "-âne / -âna" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit bir duayla açılır: âşık, Tanrı'dan kendisini "gözleri mestâne" olan sevgiliye kavuşturmasını ister. Mest göz, divan şiirinde baygın, süzgün bakışın ve sevgilinin âşığı sarhoş eden etkisinin adıdır. İkinci mısrada âşık kendini "bîmâr-ı ten", hasta beden olarak görür; sevgili ise "cân"dır. Bedenin cana kavuşması, ancak sevgilinin "lutf"uyla, yani ilgisiyle mümkün olacaktır. Hasta göz ile hasta âşık arasındaki ilişki gelenekte bilinen bir mazmundur: sevgilinin gözü "bîmâr" (baygın) görünür, onu gören âşık da hastalanır. "İdicek" eski bir zarf-fiildir ve "ettiği an, eder etmez" anlamı verir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun kendi kütüphanesinde bulunan ve 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Erzurumlu Emrah adına kayıtlıdır. Cönkte Emrah'ın üç hece, sekiz aruz olmak üzere on bir şiiri bulunur. Emrah'ın şiirleri cönk ve mecmualarda Ercişli Emrah'ın ve çırağı Tokatlı Nûrî'nin şiirleriyle karışmıştır; bu yüzden cönkteki kayıt, aidiyet için tek başına kesin delil sayılmaz. Şairin Merzifon ile bağı ve cönkteki öteki şiirleri için Erzurumlu Emrah sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 40. sayfasında, makalenin 547. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar