Özgün Metin

Vezin: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

Nigârâ sûz-ı ‘aşḳıňla derûnum oda yanmışdır
Ḳalupdır bu şirin cânım ḳafesde o da yanmışdır

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey güzel, aşkının yakıcılığıyla içim ateşe yanmıştır; bu tatlı canım kafeste kalmıştır, o da yanmıştır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte aruzlu bir semâ‘î olarak kayıtlıdır. Âşıkların aruzla söylediği semâ‘îler çoğunlukla dört "mefâîlün"den oluşan kalıpla yazılır ve sazla okunur. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "yanmışdır", kafiye "oda / o da" sesleridir; kafiye kelimeleri aynı zamanda bir cinas oluşturur. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

"Nigârâ" seslenişi sevgiliyi resim gibi güzel olan diye anar. Beytin ilk mısraında âşığın içi, "derûn", aşkın "sûz"uyla, yani yakıcılığıyla ateşe düşmüştür. İkinci mısrada can, bedene hapsolmuş bir kuş gibi "kafes"tedir. Kafes-kuş benzetmesi tasavvufî şiirde ruhun bedende tutsaklığını anlatır; burada kuş da yanmaktadır, yani aşk ateşi bedenle kalmamış, ruha kadar ulaşmıştır. "Oda" kelimesi, "ateşe" anlamındaki eski "od" kelimesinin yönelme hâlidir; "o da" ile ses benzerliği kurarak beyte küçük bir cinas katar.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun kendi kütüphanesinde bulunan ve 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Erzurumlu Emrah adına kayıtlıdır. Cönkte Emrah'ın üç hece, sekiz aruz olmak üzere on bir şiiri bulunur. Emrah'ın şiirleri cönk ve mecmualarda Ercişli Emrah'ın ve çırağı Tokatlı Nûrî'nin şiirleriyle karışmıştır; bu yüzden cönkteki kayıt, aidiyet için tek başına kesin delil sayılmaz. Şairin Merzifon ile bağı ve cönkteki öteki şiirleri için Erzurumlu Emrah sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 5. sayfasında, makalenin 547. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar