Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Göňül sevdi ammâ ḫublar ḫuyunı
Cevr ü cefâsına liyâḳat mı var
Ol şâh-ı ḫûbâna vaṣf-ı ḥâlimi
Dilden ‘arẑ itmeye cesâret mi var

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönül sevdi, ama güzellerin huyunu (bilmez); onların zulmüne ve eziyetine katlanacak gücü var mı? O güzeller padişahına hâlimi anlatmaya, dil ile arz etmeye cesareti var mı?

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. İkinci ve dördüncü dizeler "liyâkat / cesâret" kelimelerinde kafiyelenir, "mı var" rediftir; birinci ve üçüncü dizeler "huyunı / hâlimi" ile yarım kafiyeye yaklaşır. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, âşığın kendi gönlüyle konuşmasıdır. Gönül sevmiştir, ama güzellerin "cevr ü cefâ"sına, yani zulmüne ve eziyetine layık, buna dayanabilecek midir? İkinci soru ilkini tamamlar: sevgili "şâh-ı hûbân", güzellerin padişahıdır; bir kulun padişaha derdini arz etmesi gibi, âşığın da hâlini anlatmaya cesareti yoktur. Sevgiliyi hükümdar, âşığı arzuhal sunan kul olarak gösteren bu benzetme, divan şiirinden halk şiirine geçmiş bir mazmundur. Redifteki "mı var" soruları cevapsız kalır ve dörtlüğe bir tereddüt havası verir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun kendi kütüphanesinde bulunan ve 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Erzurumlu Emrah adına kayıtlıdır. Cönkte Emrah'ın üç hece, sekiz aruz olmak üzere on bir şiiri bulunur. Emrah'ın şiirleri cönk ve mecmualarda Ercişli Emrah'ın ve çırağı Tokatlı Nûrî'nin şiirleriyle karışmıştır; bu yüzden cönkteki kayıt, aidiyet için tek başına kesin delil sayılmaz. Şairin Merzifon ile bağı ve cönkteki öteki şiirleri için Erzurumlu Emrah sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 88. sayfasında, makalenin 547. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar