AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · ESER VE YAZAR HAKKINDA · 2. AMASYA TARİHİ HAKKINDA · 2.4. Eserin Kaynakları

2.4.4. Sözlü Kaynaklar

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, Giriş: Eser ve Yazar, s. 67–68 • Hazırlayan: Doç. Dr. Songül KEÇECİ KURT

Özgün Metin

Tarih araştırmalarında yazılı kaynaklara ek olarak yaşayan şahısların bildikleri, gördükleri ve duydukları ile hatıralarında yer alan bilgiler tarihi kanıt olarak değerlendirilmelidir. Abdîzâde Hüseyin Hüsameddîn eserinde bu tür kanıtları da alternatif olarak kullanmıştır. Bunu Amasya Tarihi’nin farklı ciltlerinde görmek mümkündür. Örneğin Abdülhalîm Efendi (Hacı Ebûbekirzâde)’nin eski Amasya mütesellimi Hacı Efendizâde Hacı Ebûbekir Ağa’nın evlâdından olup Köprü’de yerleşmiş olan Mehmed Efendi bin Hacı Mahmûd Ağa bin Hacı Ebûbekir Ağa’nın oğlu olduğunu Köprü eşrâfından Hacı Es’ad Ağazâde Es’ad Bey, Abdülhalîm Efendi’nin bizzat kendisinden nakletmiş, bunu da torunlarından Abdülhalîm Bey de tasdîk etmiştir.¹²⁰

Dipnotlar

  • 120 Amasya Tarihi, c. 11, s. 435.
Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Tarih araştırmalarında yazılı kaynaklara ek olarak yaşayan kişilerin bildikleri, gördükleri ve duyduklarıyla anılarında yer alan bilgiler de tarihî kanıt olarak değerlendirilmelidir. Abdîzâde Hüseyin Hüsameddîn eserinde bu tür kanıtları da seçenek olarak kullanmıştır. Bunu Amasya Tarihi'nin farklı ciltlerinde görmek mümkündür. Örneğin Abdülhalîm Efendi'nin (Hacı Ebûbekirzâde), eski Amasya mütesellimi Hacı Efendizâde Hacı Ebûbekir Ağa'nın soyundan olup Köprü'de yerleşmiş Mehmed Efendi bin Hacı Mahmûd Ağa bin Hacı Ebûbekir Ağa'nın oğlu olduğunu, Köprü eşrafından Hacı Es'ad Ağazâde Es'ad Bey, Abdülhalîm Efendi'nin bizzat kendisinden aktarmış, bunu torunlarından Abdülhalîm Bey de doğrulamıştır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mütesellim: bir kent ya da bölgenin yönetimiyle görevlendirilen yönetici, vali vekili
  • eşrâf: bir yerin ileri gelenleri
  • evlâd: çocuklar, soy
  • tasdîk: doğrulama
  • nakletmek: aktarmak

Sözlü Kaynağın Zinciri

Dipnota göre bu örnek, Amasya Tarihi'nin 11. cildinin 435. sayfasında yer alır. Metinde bilgi üç kişi arasında dolaşır. Hacı Es'ad Ağazâde Es'ad Bey bilgiyi Abdülhalîm Efendi'nin kendisinden duymuş, torunlarından Abdülhalîm Bey de bunu doğrulamıştır. Böylece yazar, bir soy bilgisini yazılı bir belgeye dayandırmak yerine, soyun içinden gelen iki tanığa dayandırmıştır. Tarihçilikte bu, bilginin kimden ve kaç kuşak sonra alındığının açıkça yazıldığı bir sözlü kaynak örneğidir.

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi'ndeki maddede Hüsameddin'in kaynaklarını çoğunlukla göstermediği, ayrıca Amasya, Vezirköprü, Ladik, Çorum, Merzifon gibi yerlerde malzeme topladığı belirtilir. Sözlü kaynak kullanımı, bu gezgin malzeme toplama yönteminin bir yönü olarak düşünülebilir; ancak bu bağlantıyı kuran doğrudan bir kaynağa rastlanmadı. Ayrıca metinde adı geçen kişilerle ilgili başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Giriş: Eser ve Yazar içindekiler