Amasyalıdır. Emîr-i Kebîr Şehâbeddîn Şâdî Bey bin İzzeddîn Balaban Bey’in kerîmesidir. Pederi Amasya’da müstevfî (defterdâr) olduğu esnâda doğdu. Amcası bulunan Yazarlızâde Emir Cemâleddîn Fîrûz Bey bin Balaban Bey’in mahdûmu Emir Şerefeddîn Hamza Bey’in zevcesi oldu.
Amasya hükümdarı Hacı Şâdgeldi Paşa’nın zamanında müreffeh bir hayât içinde yaşadı. Vefâtından mukaddem emlâkini peder ve amcalarının türbesi ve civarındaki Dirâğiye medrese ve câmii mesâlihine vakfedip 781 senesinde vefât etdi. Pederi türbesinde medfûndur. Mahdûmları; İdris, Fîrûz Beyler ve birâderleri de; Emrullah, Nasrullah, Mes’ûd Beylerdir. [3]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Emîr-i Kebîr (büyük emir) Şehâbeddîn Şâdî Bey'in kızıdır; Şâdî Bey, İzzeddîn Balaban Bey'in oğludur. Babası Amasya'da müstevfî (defterdar) iken doğdu. Amcası olan Yazarlızâde Emir Cemâleddîn Fîrûz Bey'in (Balaban Bey'in oğlu) oğlu Emir Şerefeddîn Hamza Bey'in eşi oldu.
Amasya hükümdarı Hacı Şâdgeldi Paşa'nın zamanında bolluk içinde bir hayat yaşadı. Ölümünden önce mülklerini, babası ile amcalarının türbesinin ve çevresindeki Dirâğiye Medresesi ile Camii'nin giderlerine vakfetti ve 781 [1379-80] yılında vefat etti. Babasının türbesinde gömülüdür. Oğulları İdris ve Fîrûz Beyler, bunların kardeşleri de Emrullah, Nasrullah ve Mes'ûd Beylerdir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Emîr-i Kebîr: büyük emir, yüksek rütbeli komutan ya da yönetici
- müstevfî: devletin gelir ve giderlerinin hesabını tutan maliye görevlisi, defterdar
- kerîme: kız evlat
- pederi: babası
- mahdûm: oğul
- zevce: eş
- müreffeh: refah içinde, bolluk içinde
- emlâk: mülkler
- mesâlih: işler, ihtiyaçlar; burada vakfın giderleri
- medfûn: gömülü
Hanımın Yaşadığı Dönem
Metin, Ahter Hundî-Şâh Hatun'un hayatını Hacı Şâdgeldi Paşa'nın hükümranlığına bağlar ve ölümünü 781 yılı olarak verir. Şâdgeldi Paşa, Hacı Kutlu Şah'ın ikinci oğludur. Kutlu Şah onu 760 [1359] yılında Amasya emiri olarak atamış, Şâdgeldi Paşa da 783 [1381] yılına kadar yirmi yılı aşkın bir süre şehri yönetmiştir. Hüsameddin onu, güç ve şevket bakımından emirlerin önde gelenlerinden, tedbir ve fazilet bakımından âlimlerin seçkinlerinden, tabiatı itibarıyla ölçülü, âlim ve adil biri olarak tanıtır. Şadgeldi Paşa Amasya'da doğup büyümüş, kentin âlimlerinden ders görmüş, çeşme, köprü, cami ve medrese yaptırmıştır. Okul arkadaşı olan âlim Cemâleddîn Muhammed Aksarayî'yi önce Amasya kadılığına ve Dârü'l-ilm müderrisliğine, sonra kazaskerliğe getirmiştir. Aksarayî de iki eserini ona ithaf etmiştir.
Anadolu'da Eretna Devleti'nin merkezî otoritesi zayıfladığında Amasya emirliği bağımsız bir yapıya kavuşmuş, Amasya, Tokat ve Canik bölgelerini kapsamıştır. Şadgeldi Paşa ayrıca Osmancık Kalesi'ni, Çorum, İskilip ve Sinop çevresini ele geçirmiştir. Hundî-Şâh Hatun, Şâdgeldi Paşa'nın ölümünden iki yıl önce vefat etmiştir.
Şâdgeldi Paşa'nın sonu, Sivas'ta gücünü artıran Kadı Burhaneddin'le girdiği savaşla geldi. Ramazan 783'te [1381] Tokat'ta karşılaşan iki ordudan Şâdgeldi'ninki, söz verilen müttefik yardımı gelmediği için yenildi ve Şâdgeldi Paşa öldürüldü. Amasya'da Halifet Gazi Mezarlığı'na gömüldü; türbesi bugün de ayaktadır ve üzerinde adı ile ölüm tarihi yazılıdır. Ölümünden sonra oğlu Ahmed Paşa emir oldu. Hanedanın Amasya'daki yönetimi 805 [1402-03] yılında sona erdi.
Dirâğiye Medresesi Hakkında
Hüsameddin'in aktardığı vakıf bilgisine göre hanım mülklerini "peder ve amcalarının türbesi ve civarındaki Dirâğiye medrese ve câmii" için vakfetmiştir. Yapılan aramalarda bu adla anılan bir medrese ya da caminin bugünkü durumuna dair güvenilir bir kaynak bulunamadı. Hanımın anılan "peder ve amcalarının türbesi" ile Şâdgeldi Paşa'nın bugün ayakta olan türbesi arasında bir bağ olup olmadığı doğrulanamamıştır. Bu nedenle Dirâğiye Medresesi'ne ilişkin bilgi, Hüsameddin'in kaydı olarak okunmalıdır.
Aile Bağları
Metin, hanımın köklü bir emir ailesine mensup olduğunu gösterir. Babası Şehâbeddîn Şâdî Bey'in Balaban Bey'in oğlu olduğu, kocasının ise kendi amcasının oğlu olduğu açıkça yazılmıştır. Kocası Emir Şerefeddîn Hamza Bey'in babası Fîrûz Bey'in "Yazarlızâde" diye anılması, ailenin Amasya'da bu adla tanındığını gösterir. Hanımın oğullarından birinin adı, babasının babası Fîrûz Bey'in adıyla aynıdır. Şâdgeldi Paşa'nın kendisi de emirlik geleneği olan bir sülaleden gelmiştir; araştırmalara göre babaannesi, amcaları ve ağabeyi de Amasya'yı yönetmiştir. Dolayısıyla Hundî-Şâh Hatun'un yetiştiği çevre, kentin yönetici sınıfının bir parçasıdır.
Kaynakça