Amasyalıdır. Gümüşlüzâde ve Aşağı Pîrler demekle meşhûrdur. Kubâ’da medfûn ve orada Hüsâmiye Medresesi bânisi olan kibâr-ı kudât ve sâdâttan Mevlânâ Hüsâmeddîn Hüseyin Çelebi bin Abdülkâdir Çelebi bin Seydî Hüsâmeddîn Hüseyin Fergânî-i Hüseynî mahdûmudur.
Aslında Seydî Hüsâmzâdelikle meşhûr iken Hazret-i Pîr İlyâs Halvetî’nin kerîmesi Râbi’a Hâtun’un kızı Âbide Hâtun’un mahdûmu olduğu münâsebetle Gümüşlüzâde diye iştihâr etdi. Gümüşlüzâde Mahallesi’nde 840’da doğdu.
Amasya fuzalâsından İbrîzâde Mevlânâ Muhyiddîn Mehmed Cendîzâde Mevlânâ Şemseddîn Ahmed Çelebilerden iktisâb-ı ilm ü kemâl edib Gümüşlüzâde Hazret-i Pîr Hayreddîn Hızır Çelebi sohbetinde me’ârif-i sûfiyyeyi ahz ve tefeyyüz ederek müşârün-ileyhin irtihâlinde Ya’kûb Paşa zâviyesi şeyhi oldu.
Amasya vâlisi Şehzâde Sultân Ahmed Hân kendisine intisâb etdiğinden âmme-i erkân ve ricâl-i memleket ve halk müşârün-ileyhin [610] sohbet ve hizmetinden feyz-yâb oldu. Ya’kûb Paşa Câmii vâ’îzi olup esnâ-yı va’z ü tezkîrinde ahyânen şehzâde bulunur; te’sîr-i füyûzâtıyla dinleyeni ağlatırdı.
On dört yıl irşâd-ı halk ve zikr ü tevhîd-i hakk ile iştigâl ederek altmış üç yaşında 903 senesinde dâr-ı kudse irtihâl etdi. Zâviyenin şeyhlere mahsûs hücre-i sa’âdetinde medfûndur.
Kümmelîn-i ulemâdan, kibâr-ı sulehâdan, gâyet zâhid, müteşerri’, âbid, sahî, celâli gâlib, mazınne-i kerâmet bir şeyh-i âlî-himmet idi. Hüsâmî mahlasıyla iştihâr edib şâir, edîb idi. Sûfiyâne eş’âr ve ilâhiyâtı vardır.
Gâyet mehîb, vakûr, müşekkel bir zât-ı şerîf olduğundan huzûrunda kimse kelâma cür’et edemezdi. Ulemâ ile meşâyih arasında mevzu’-ı bahs olan mesâ’il hakkında dekâyık-ı ilmiyye ve sûfiyye nakl ederek ulemâyı iknâ’ ederdi. Bunun için ulemâ bile kendisine beyât eylerdi. El-yevm kabr-i şerîfinde bu mehâbet vardır.
Mahdûmları Muhyiddîn Mehmed, Hüsameddîn Hüseyin Efendiler [611] meşâhîr-i meşâyih ve mevâlîden idiler. Dâmâdı Gümüşlüzâde Mevlânâ Muhyiddîn Mehmed Çelebi kibâr-ı meşâyih-i Halvetiyyeden idi. Medfen-i mübârekenin önündeki Fâtiha penceresi üzerinde şu beyitler mahkûkdur:
چون شيخ ما حسامى از نسل پير الياس
كوبود قطب عالم بى شك و اشتباهى
آن صاحب كرامت و ان مرشد حقيقى
دعوت بحق هميكرد خلق راز ينك راهى
عمر عزيز وچون بر شصت و سه تمام شد
هر دم زمكر شيطان ميكرد بحق پناهى
آن دم كه يافت رحلت در قرب تعالى
درويش كفته تاريخ رحمت برد الهى
Bu beyitlerden mâ’adâ dâmâdı Muhyiddîn Mehmed Çelebi’nin 934’de Mekke-i Mükerreme’de vefât etdiğine dâir diğer ebyât-ı târihiyye mahkûkdur. Bu mahkûkâtı yazan da Celâl bin Hasan nâmıyla meşhûr bir hattât olduğu sonunda mahkûkdur. Bu Celâl bin Hasan’ın terceme-i hâli aşağıda gelir. Mahdûmu Mevlânâ Muhyiddîn Mehmed Çelebi 940’da vefât etdi. ¹⁹⁹[612] ²⁰⁰