Özgün Metin

Mey iç ḫoş geç göñül yıḳma cihânda
Ḳayırma ki Kerîm işi keremdür

Günümüz Türkçesiyle

1. Şarap iç, hoş geçin, dünyada kimsenin gönlünü yıkma; tasalanma, çünkü Kerîm olan Allah'ın işi lütuf ve bağıştır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Latîfî'nin "Beyt" başlığıyla verdiği bu beytin iki mısraı kafiyeli değildir; bir gazelin iç beyti ya da tek başına söylenmiş bir beyit olabilir. Tezkire neşri vezni göstermez. Beytin Melîhî'nin kendi şiiri olduğu kesin değildir. Latîfî onu, şairin "ekser-i ezmânda", yani çoğu zaman dilinden düşürmediği bir beyit olarak tanıtır: "bu beyt vird-i zebânı ve raṭbü'l-lisânı idi". Bu ifade beytin sık okunduğunu gösterir, kimin söylediğini göstermez. Tezkirecinin onu Melîhî maddesinde şairin öteki beyitleri arasında vermesi, Melîhî'ye ait olma ihtimalini güçlendirir; fakat başka bir şairin beytini sevip tekrarlamış olması da mümkündür.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, divan şiirindeki rind tavrının kısa bir özetidir. İlk mısra üç emirle bir yaşama düsturu koyar: şarap iç, hoş geçin, gönül yıkma. Burada asıl günah olarak gönül kırmak öne çıkarılır. İkinci mısra bu rahatlığın gerekçesini verir. Eski Türkçede "ḳayırmak" fiili kaygılanmak, tasalanmak anlamındadır. Allah'ın Kerîm, yani cömert ve bağışlayıcı adı anılır ve O'nun işinin kerem olduğu söylenir; günahkâr kulun ümidi bu cömertliğe dayanır. "Kerîm" ile "kerem" aynı kökten gelir ve bu iki kelimenin yan yana kullanılması iştikak sanatıdır. Zahidin korkuya, rindin ümide dayanan dünya görüşü arasındaki karşıtlık, bu tür beyitlerin arka planında durur.

Tarihî Bağlam

Latîfî beyti, Fatih Sultan Mehmed'in Melîhî'yi affettiği hikâyenin hemen ardından verir. Tezkireciye göre padişah, şairin şarabı lavmanla kendine verdirerek yeminini bozmadığını söylemesinden hoşlanmış ve onu affetmişti. Latîfî bundan sonra Allah'ın da bu günahkârın kusurlarını rahmetiyle bağışlamış olmasını umduğunu söyler ve Melîhî'nin eski yoluna dönüp yeniden meyhanenin yolunu tuttuğunu anlatır. Beyit bu anlatının içinde, hem şairin yaşayışını hem de tezkirecinin ona gösterdiği hoşgörüyü yansıtan bir söz gibi durur. Şairin hayatı için Melîhî (Tokatlı) yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar