Özgün Metin

Bu Melîḥî iki ʿaṣâ götürür
Biri cismânî biri rûḥânî
Ol ki cismânîdür aġaçdandur
Ol ki rûḥânî laʿl-i rümmânî

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu Melîhî iki asa taşır; biri bedene, öteki ruha aittir.

2. Bedene ait olanı ağaçtandır; ruha ait olanı ise nar renkli la'ldir. (Nar renkli la'l, kırmızı şaraptır.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dört mısradan oluşan bu şiir bir kıtadır: birinci ve üçüncü mısralar serbest, ikinci ve dördüncü mısralar "rûḥânî" ile "rümmânî" kelimeleriyle kafiyelidir. Şair kendi mahlasını ilk mısraya yerleştirmiştir. Latîfî kıtayı "Ḳıṭʿa" başlığıyla verir. Sehî Bey de aynı kıtayı, Melîhî'nin "ṣıfat-ı meyde", yani şarabı anlatan şiirlerinden biri olarak kaydeder; onun metninde ikinci mısra "Biri rûḥânî biri cismânî" biçimindedir ve bazı nüshalarda son kelime "rümmânîdür" okunur. Gelibolulu Âlî kıtayı Latîfî ile aynı sırayla aktarır. Tezkire neşirleri vezni göstermez.

Anlam ve Söz Sanatları

Kıta, cismânî ile rûhânî karşıtlığı üzerine kurulmuştur. Yaşlı şairin elindeki tahta baston bedeni ayakta tutan "cismani" asadır. Şarap ise ruhu ayakta tutan ikinci asa olarak sunulur. Divan şiirinde la'l, hem kırmızı değerli taş hem de sevgilinin dudağı ve şarap için kullanılır; "rümmânî" (nar renkli) sıfatı burada şarabın rengini belirtir. Böylece kıtanın son kelimesi, okura asıl cevabı nükteli bir dolambaçla verir. Karşıt kavramların yan yana getirilmesi tezat sanatıdır. Mahlas "Melîḥî" de bu nükteye yakışır: "melîḥ" kelimesi tuzlu, hoş ve nükteli anlamlarına gelir.

Tarihî Bağlam

Latîfî kıtanın söyleniş sebebini anlatır. Melîhî yaşlılığın zayıflığıyla ayıkken bastonla ayakta durur, sarhoşken ise evine bastonsuz gidermiş. Bunun sebebini soranlara bu kıtayla cevap vermiş. Gelibolulu Âlî de aynı hikâyeyi, şairin ihtiyarlığında hep asayla yürüdüğünü, meyhaneden çıkıp evine giderken ise asasız yürüdüğünü söyleyerek tekrarlar. Sehî ise kıtayı, Fatih'in onu affedip bir daha yanına getirmediğini anlattığı cümlenin ardından verir. Kıtanın üç tezkirede birden yer alması, Melîhî'nin şöhretini taşıyan söyleyişlerden biri olduğunu gösterir. Şairin hayatı için Melîhî (Tokatlı) yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Resmî kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar