Özgün Metin

Vezin: Mefāʿilün feʿilātün mefāʿilün feʿilün

Bahār geldi çiçekler tebessüm itdi yine
Māʾil-i şiʿr-i ṭabīʾat tecessüm itdi yine
Havāda mecmereler gezdirir sır-veş bahār
Meşām-ı cāne ṣafālar tenessüm itdi yine
Cibāl ü deşt bütün meşhed-i bedāyiʿdir
Leṭāfet üzre leṭāfet teressüm itdi yine
Giyüp maḥāsinin ezhār-ı ẕī-ḥayāt gezer
Mesīrelerde güzeller tevessüm itdi yine
Tenezzühi severim Cūdī ya bu mevsimde
Bahār geldi çiçekler tebessüm itdi yine

Günümüz Türkçesiyle

1. Bahar geldi, çiçekler yine gülümsedi; tabiatın şiirinin anlamı yine cisimleşti.

2. Bahar havada buhurdanlar gezdirir; canın koku alan burnuna yine safalar esti.

3. Dağlar ve ovalar baştan başa güzelliklerin seyir yeridir; incelik üstüne incelik yine resmedildi.

4. Canlı çiçekler güzelliklerini giyip gezer; mesirelerde güzeller yine süslenip nişanlandı.

5. Cûdî, bu mevsimde gezinmeyi severim; bahar geldi, çiçekler yine gülümsedi.

Edebî ve Tarihî Yorum

Divanın ağır felsefi şiirleri arasında bu beş beyitlik bahar gazeli bir soluk alma yeri gibidir. Konusu yalnızca mevsimdir: çiçekler gülümser, havada buhurdanlar dolaşır, dağ ve ova seyirlik olur, mesireler süslenen güzellerle dolar. Redifteki "itdi yine" sözü, baharın her yıl geri dönen bir olay olduğunu ve şairin onu bir kez daha karşıladığını duyurur.

Gazelin ilk ve son mısraı aynıdır: "Bahâr geldi çiçekler tebessüm itdi yine." Şiir başladığı yerde biter ve bu tekrar, tabiatın döngüsünü şiirin kuruluşuna taşır. İlk beyitte bahar, "tabiatın şiirinin anlamının cisimleşmesi" olarak anlatılır; bir şairin gözünde tabiat okunacak bir metindir ve bahar o metnin görünür hâle gelmesidir. Tezde "Māʾil-i" diye okunan kelime bu bağlamda "me'âl", anlam olarak anlaşılmalıdır.

Kafiyedeki kelimeler (tebessüm, tecessüm, tenessüm, teressüm, tevessüm) aynı Arapça kalıptan gelir ve kulağa bir ses dizisi gibi gelir. Gülümseme, cisimleşme, esinti, resmedilme ve süslenme ardı ardına sıralanır; böylece gazel neredeyse bir kelime oyunu olarak da okunabilir. Mahlas beytinde şair, bu mevsimde gezinti sevdiğini söyleyen sade bir cümleyle kendini sahneye katar.

Kaynakça

  • Havva Tok Yıldız, Merzifonlu İbrâhîm Cûdî Dîvânı (İnceleme-Metin-Sözlük) [1b-43a], Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2017, s. 43-44 (şiir no. 34; yazma vr. 12b). http://libra.omu.edu.tr/tezler/116853.pdf

Çevrimiçi kaynaklar