Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

Ġam degil bi’llâh ḫarâb olsa bu çerġ-ı âsiyâb
Çûn derûnunda bizim yoḳ ḥabbe vāḥid dânemiz

Günümüz Türkçesiyle

1. Vallahi, bu felek değirmeni harap olsa da gam değil; çünkü onun içinde bizim tek bir tanemiz bile yok.

Edebî ve Tarihî Yorum

Değirmen ve Tane

“Çerḫ-ı âsiyâb”, değirmen çarkı ya da felek değirmeni, divan şiirinin sık başvurduğu imgelerdendir: dönen gök kubbe insanları öğüten bir değirmene benzetilir. Bu tek beyit, murakabeleri anlatan mensur bölümün sonunda, hakikatlere dair uzun bir paragrafın ardından gelir; neşir onu “Beyit” başlığıyla ayrıca basar, ama bölüm başlıkları listesine almaz. Vezni dört tef'ileli remeldir.

Şair bu imgeyi tersine çevirir: felek değirmeni harap olsa da gam değildir, çünkü onun içinde “bizim” tek bir tanemiz yoktur. Değirmende öğütülecek buğdayı olmayanın değirmenin yıkılmasından kaybı olmaz; dünyaya hiçbir şey bağlamamış derviş de âlemin harap olmasından korkmaz. Beyit, murakabeler bölümünde “bu âlem harap içinde harap olsa” gam yemeyen sâlik tasvirinin kısa ve somut bir ifadesidir.

Beytin yerleşimi de anlamlıdır: İmâm-ı Rabbânî'nin velâyet basamaklarını anlatan ağır mensur metnin sonunda okura sade ve akılda kalır bir benzetme bırakır. Kaynağı gösterilmediğinden şaire ait olup olmadığını bilemiyoruz.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar