Özgün Metin

Vezin: Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

Ḫaṭâ ḳıldım ṭarîḳ ẕât-ı Ḥaḳ’dan ġayre râh etdim
‘Abes̱ ḳıldım ‘abes̱ yâ Rab günâh içre günâh etdim
Ḥisâb olmaz ilâhi etdigim ‘isyân ḥużûruñda
Günâh içre siyâh rûyum siyâh etdim siyâh etdim
Peşîmânım velî şimdi ümîdim var Ḫudâ ‘afv et
Yüzüm ṭutdum saña ben ‘azm dergâh-ı ilâh etdim
Penâhım pâdişâhım sen olubsuñ bilmezem ġayri
Saña bir ‘abd nâ-çârım seni öz pâdişâh etdim
Geçip Mir’ât-nümâ “dünyâ ve mâ-fîhâ” ümîdinden
Dû ‘âlemden çevirdim yüz seni püşt-i penâh etdim

Günümüz Türkçesiyle

1. Hata ettim, Hak zâtın yolundan başka yola gittim; boş iş yaptım, yâ Rab, boş iş; günah içinde günah işledim.

2. İlâhî, huzurunda işlediğim isyanın hesabı olmaz; günah içinde kara yüzümü karalttım, karalttım.

3. Pişmanım, lâkin şimdi ümidim var, Allah'ım affet; yüzümü sana tuttum, ben ilâhî dergâha yöneldim.

4. Sığınağım, padişahım sen olmuşsun, başkasını bilmem; sana çaresiz bir kulum, seni öz padişah edindim.

5. Mir'ât-nümâ, “dünya ve içindekiler” ümidinden geçip iki âlemden yüz çevirdim, seni arka ve sığınak edindim.

Edebî ve Tarihî Yorum

Son Gazel

Terceme-i hâldeki itiraf burada sürer: şair yanlış yola gittiğini, günah içinde günah işlediğini kabul eder ve tövbe eder. Kitabın son Türkçe gazeli olan beş beyit, hezecin “Mefâîlün” dörtlü kalıbıyla ve “-âh etdim” redifiyle yazılmıştır: râh etdim, günâh etdim, siyâh etdim, ilâh etdim, pâdişâh etdim, penâh etdim.

İkinci beytin ikinci mısraındaki tekrar, şiirin en güçlü yeridir: “Günâh içre siyâh rûyum siyâh etdim siyâh etdim.” Kara yüzün yeniden ve yeniden karartılması, itirafın sözle değil sesle de ağırlaşmasını sağlar. İlk beyitteki “‘Abes̱ ḳıldım ‘abes̱ yâ Rab” tekrarı da aynı etkiyi taşır. Üçüncü beyitte dönüş başlar: pişmanlık, ümit ve ilâhî dergâha yöneliş.

Mahlas beyti, kitabın ilk gazelindeki “dünyâ ve mâ-fîhâ” ifadesine geri döner: şair dünyanın ve içindekilerin ümidinden geçmiş, iki âlemden yüz çevirmiş, Allah'ı kendine “püşt ü penâh”, arka ve sığınak edinmiştir. Şensöz eserdeki dünya kavramını anlatırken bu beyti alıntılar. Kitabın ilk gazelinde harabeye çekilen dervişleri anlatan ifade, son gazelde şairin kendi kararı olur.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar