Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

Her belâ vü ibtilâya ṣâbirândır ‘aşıḳān
Ḳurb-i envâr-ı Ḫudâ’ya vâṣılândır ‘âşıkân
‘Âşıkân bir ‘âşıkândır ḫalḳ anı Mecnûn ṣanur
‘Aḳl u idrâkde mükemmel ‘âḳılândır ‘âşıḳān
Ẕikr u fikri ẕât-ı Ḥaḳ bulmuş ḥużur-i dâ’imî
Maẓhar-ı sırrı müsemmâ kâmilândır ‘âşıḳān
Raġbet etmez mâl ü mülke azz u câh devlete
Şükr eder Allâh’a dâim şâkirândır ‘âşıḳān
Sâlik bi’llâh gerek ‘âşık olan Mir’ât-nümâ
Bâb-ı ‘izzetde muḳayyed ‘âşıḳāndır ‘âşıḳān

Günümüz Türkçesiyle

1. Âşıklar her belaya ve imtihana sabredenlerdir; âşıklar Allah'ın nurlarının yakınlığına erişenlerdir.

2. Âşıklar öyle bir âşıklardır ki halk onları Mecnun sanır; âşıklar akılda ve idrakte mükemmel akıllılardır.

3. Âşıklar zikirleri ve fikirleri Hak zât olup daimî huzur bulmuşlardır; âşıklar sırrın mazharı, (ismiyle) müsemma kâmillerdir.

4. Âşıklar mala mülke, izzete, mevkie, devlete rağbet etmez; âşıklar daima Allah'a şükreden şükredicilerdir.

5. Mir'ât-nümâ, âşık olan Allah ile sâlik olmalıdır; âşıklar izzet kapısına bağlı olan âşıklardır.

Edebî ve Tarihî Yorum

“Âşıḳān” Redifi

Her beytin ikinci mısraı âşıkları çoğul bir sıfatla tanımlar: ṣâbirân, vâṣılân, ‘âḳılân, kâmilân, şâkirân. Bu sıfatları “-ândır ‘âşıḳān” redifi taşır; beş beyit, kitabın gazellerinde en çok başvurulan remel kalıbıyla söylenmiştir. İkinci ile beşinci beyitler arası, Şensöz'ün redif ve kafiyeye ayırdığı örneklerdendir. Redifin uzunluğu ve tekrarı, şiire Mevlânâ Hâlid övgüsünün hemen ardından gelen bir topluluk tarifi havası verir.

Gazelin en ilginç beyti ikincisidir: “‘Âşıkân bir ‘âşıkândır ḫalḳ anı Mecnûn ṣanur / ‘Aḳl u idrâkde mükemmel ‘âḳılândır ‘âşıḳān.” Halk âşıkları deli sanır, ama onlar akıl ve idrak bakımından en olgun olanlardır. Kitabın birçok yerinde görülen “ister akıllı ister deli sayın” teması burada açık bir hükme bağlanır. Mecnun burada Leylâ'nın âşığı olarak değil, halkın gözünde deli görünen ama aslında akıllı olan kişinin adı olarak kullanılır.

Dördüncü beyit âşığın dünyaya karşı tutumunu toplu olarak verir: mal, mülk, izzet, mevki ve devlet istemez, daima şükreder. Mahlas beytinde âşıktan istenen, “sâlik bi'llâh”, Allah ile yol alan biri olmasıdır; aşk böylece tarikat yolculuğuna bağlanır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar