Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

Beñzemez âyine-i ẕâtımda baḳ ‘âlem baña
Öyle bir ṣûretdeyim bir kes dimez Âdem baña
Ḥırḳa-i faḳr içreyim besdir baña bir pâre nân
Ġam degil ölsem kefen üstümdeki iḥrâm baña
Her ne müşkildir saña her dem benimle ol refîḳ
Eylemez idrâk-ı ḥâlim olmayan maḥrem baña
Dem-be-dem artmaḳdadır dil-ḥânede ‘aşḳ âteşi
Yandırır nâ-ḥaḳ seni gel olma sen hem-dem baña
Gerçi bir efḳar gedâ kemter ḳulum Mir’ât-nümâ
Kem naẓarla baḳma ‘âlem içre ḫoş gör kim baña

Günümüz Türkçesiyle

1. Bak, zâtımın aynasında âlem bana benzemez; öyle bir suretteyim ki kimse bana “insan” demez.

2. Fakirlik hırkası içindeyim, bana bir parça ekmek yeter; ölsem gam değil, üstümdeki ihram bana kefendir.

3. Sana her ne müşkül varsa her an benimle yoldaş ol; bana mahrem olmayan hâlimi idrak edemez.

4. Gönül evinde aşk ateşi her an artmaktadır; seni haksız yere yakar, gel bana yoldaş olma.

5. Gerçi Mir'ât-nümâ en fakir dilenci, en aşağı kulum; âlemde bana kem gözle bakma, beni hoş gör.

Edebî ve Tarihî Yorum

Aynada Kimse

İlk beyitte şair kendi zâtının aynasında âlemin kendisine benzemediğini, öyle bir surette olduğunu söyler ki kimse ona “Âdem”, insan demez. Ayna düşüncesinin kitaptaki en kişisel söylenişlerinden biri budur; beş beyit “baña” redifiyle ve dört tef'ileli remelle yazılmıştır. İnsan denmeyen bu suret, fenânın, benliğin silinmesinin tasavvufî tasviri olarak okunabileceği gibi, şehrin şeyhe yabancı bakışının yansıması olarak da okunabilir.

“Hırka” kavramını örneklemek için Şensöz'ün seçtiği beyit ikincisidir: şair fakr hırkası içindedir, bir parça ekmek ona yeter; ölse gam değildir, çünkü üzerindeki ihram ona kefen olacaktır. İhram, hac kıyafetidir ve beyaz, dikişsiz örtüsüyle kefene benzer; dünyayı terk etmiş bir dervişin hayatının, ölümü baştan giyinmiş bir hayat olduğu söylenir.

Üçüncü ve dördüncü beyitler bir çelişkiyi yan yana koyar: şair müşküllü olana her an yoldaş olmasını söyler, ama hemen ardından gönlündeki aşk ateşinin onu da yakacağını, yoldaş olmamasını öğütler. Mahlas beytindeki dilek, “kem naẓar”, kem göz ile bakılmamak, hoş görülmektir; Amasya halkına seslenen gazellerdeki ricanın bir başka biçimidir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar