Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Bu fenâ ‘âlemde âyâ bilmedim bilmem ne var
Cân virüp ‘arzuya dâ’im bilmedim bilmem ne var

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu fani dünyada acaba ne var, bilmedim, bilmem; can verip daima arzuya (koşmakta) ne var, bilmedim, bilmem.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "bilmedim bilmem ne var", kafiye "âyâ / dâ'im" kelimelerinde zayıftır. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, dünya hayatının anlamı karşısında bir şaşkınlığı dile getirir. "Fenâ âlemi", yok olup giden dünya, tasavvufî şiirde "bekâ âlemi"nin, kalıcı âlemin karşıtıdır. Şair bu dünyada ne bulunduğunu bilmediğini, insanın canını arzular uğruna harcamasının neye yaradığını anlamadığını söyler. Redifteki "bilmedim bilmem ne var" tekrarı geçmiş ve şimdiki zamanı birleştirerek bu bilgisizliğin hiç değişmediğini anlatır. Bu söyleyiş, Yunus Emre'den beri halk tasavvuf şiirinde görülen "bilmezlik" itirafının bir devamı gibi okunabilir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Nazîf" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Nazîf'in bir hece, dokuz aruz olmak üzere on şiiri vardır; aruzlu şiirlerin hepsi gazeldir ve çoğu dinî-ahlakî öğüt taşır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Nazîf sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 68. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar