Özgün Metin

Vezin: Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilâtün Fâ’ilün

Bü’l-’aceb bir hâdise kim unudulmayup ebed
Söylene efvâhda yıllarla tâ yevmü’l-va’îd

Günümüz Türkçesiyle

1. Öyle tuhaf, şaşılacak bir hadise ki asla unutulmayıp kıyamet gününe dek yıllar boyunca ağızlarda söylenecek.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Bu tek beyit, Edirneli Nazmî'nin Şehzade Mustafa ile onun ardından öldürülen oğlunun ölümüne düştüğü tarih kıt'alarından birine aittir. Recep Hasar, Nazmî'nin şehzade ve oğlu için birden çok tarih düşürdüğünü belirtir ve bu kıt'adan yalnız bu beyti, divan neşrinin 3960. sayfasından aktarır. Kıt'anın tamamına ve tarih mısraına ulaşamadık; bu yüzden tarihin hangi olaya, şehzadenin mi oğlunun mu ölümüne düşüldüğü belirlenemedi. Vezin "fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün" kalıbına uyar; bu tespit bize aittir.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, olayın büyüklüğünü zamanın sonuna kadar uzanan bir hatırayla anlatır: şehzadenin boğdurulması öyle şaşırtıcı bir hadisedir ki kıyamet gününe ("yevmü'l-va‘îd", tehdit edilen gün) dek ağızlarda söylenecektir. "Bü'l-‘aceb" (şaşılacak şeylerin babası, pek tuhaf) söyleyişi Arapça kalıplı bir hayret ünlemidir. "Ebed" ve "yevmü'l-va‘îd" sözleri, geçici dünyada olan bir olayın sonsuzluğa kadar hatırlanacağını söyleyerek bir tezat kurar. Nazmî'nin mersiyesindeki ölçülü dilin aksine bu beyit, olayın kamuoyundaki yankısını açıkça kabul eder.

Tarihî Bağlam

Hasar'a göre Nazmî, şehzadenin Karaman'da boğdurulmasından sonra oğlunun da öldürülmesi üzerine hem şehzade hem oğlu için tarihler düşmüştür ve bu kıt'ada boğdurulma hadisesinin yıllarca unutulmayacağını söyler. Şairin Rüstem Paşa ile yakın ilişkisine karşın şehzadenin ölümünü bu sözlerle anması, Hasar'ın ve Fuad Köprülü'nün dikkat çektiği bir durumdur. Beytin tahmini, şiirin yazıldığı zamandan bugüne kadar doğrulanmış görünmektedir: Şehzade Mustafa'nın ölümü, ardından en çok mersiye yazılan olay olarak hatırlanır. Nazmî'nin mersiyesi bu kategoride ayrı bir yazıdır; öteki mersiyeler Şehzade Mustafa Mersiyeleri yazımızda anlatılmıştır.

Kaynakça

  • Edirneli Nazmî, Dîvân, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (e-kitap), s. 3960 (Hasar'daki aktarımla; e-kitaba ulaşamadık).
  • Recep Hasar, Türk Edebiyatı'nda Padişah ve Şehzade Mersiyeleri, Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018, s. 119-120. https://hdl.handle.net/11352/2746

Çevrimiçi kaynaklar