Özgün Metin

Şekkeristândur bu meclis âl ṭûṭîdür şarâb
Âşiyândur ṭut ki sâġar beyżâdur gûyâ ḥabâb

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu meclis bir şeker diyarıdır, kırmızı şarap da bir papağandır; kadehi bir yuva bil, şarabın kabarcığı da sanki (o yuvadaki) yumurtadır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Latîfî'nin Övdüğü Matla

Latîfî bu beyti "maṭlaʿ-ı maṭbûʿ", yani hoşa giden bir matla diye niteler ve "anuñ ḫayâl-i ḫâṣṣıdur" der: bu hayal başkasından alınmamış, şairin kendisine aittir. Bir tezkirecinin bir şaire verebileceği en değerli övgülerden biri budur. Beyit, Bursalı Kadı Remzî'yi anlatan dört tezkirenin dördünde de geçer: Latîfî, Kınalızâde, Beyânî ve Gelibolulu Âlî.

Şekerden Yumurtaya Bir Hayal Zinciri

Beytin bütün kelimeleri tek bir sahneye bağlanır. Divan şiirinde papağan (ṭûṭî) şekerle beslenen kuştur; meclis bir şekeristan, yani şeker kamışı tarlası olunca içinde dolaşan şarap da bir papağana dönüşür. Ancak bu papağan yeşil değil kırmızıdır, çünkü "âl" kırmızı demektir ve şarabın rengini taşır. Ardından kuşun yuvası gelir: kadeh bir yuvadır ve şarabın yüzündeki kabarcık bu yuvanın yumurtasıdır. Kabarcığın küçük ve yuvarlak beyazlığı, yumurta benzetmesini görünür kılar. Birbirini çağıran bu kelimelere tenasüp denir; Remzî'nin beytinde tenasüp, meclisin kendisini bir bahçe ve bir kuş yuvası olarak kuran bir resme dönüşmüştür.

Nüshalar küçük farklar gösterir. Latîfî ile Âlî ikinci mısraı "ṭut ki sâġar", yani "kadehi farz et ki" diye okur; Kınalızâde ile Beyânî "ana sâgar", yani "ona kadeh (yuvadır)" der. Burada metin Âlî'nin neşrinden verilmiştir.

Şairin Kimliği Sorunu

Dört tezkireci de beyti Bursa kadılarından birine verir. Onu Amasya'ya taşıyan, şairin oğludur: Kınalızâde'ye göre şair İlmî bu kadının oğludur, Amasya tarihçisi Hüsameddin de İlmî'nin babasını Müeyyedzâde ailesinden bir Remzî olarak gösterir. Oğul ortaktır, baba ise iki ayrı kimlikle anlatılır; beytin Amasya edebiyatındaki yeri, bu ortaklığa ne kadar güvenildiğine bağlıdır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar