Özgün Metin

Tur salın nâz ile ey serv-i gül-endâmum benüm
Sâye şeklin baglasun yanunca endâmum benüm
Hîç olur mı kim dehânun sırrı agzumdan çıka
Rind olam nâzik geçem Remzî ola nâmum benüm

Günümüz Türkçesiyle

1. Kalk, nazla salın ey gül bedenli selvim benim; bedenim de gölge biçimine girip senin yanından ayrılmasın.

2. Hiç olur mu ki ağzının sırrı benim ağzımdan çıksın? Rint olayım, nazik geçineyim; adım Remzî olsun.

Edebî ve Tarihî Yorum

Mahlasın Anlamıyla Oynayan Makta

"Remz", işaret, ima ve sır demektir; Remzî de "işaretle söyleyen, sır tutan" kişidir ve makta beyti bu anlamı şairin kendi adına çevirir. Kınalızâde bu gazelden yalnız ilk ve son beyti almıştır, ama ikisi birlikte şairin mahlasını nasıl kullandığını gösterecek kadar konuşur. Makta beytinde âşık, sevgilinin ağzının sırrını kendi ağzından kaçırmayacağını söyler. Divan şiirinde sevgilinin ağzı görünmeyecek kadar küçük düşünülür ve bir sır ya da bir yokluk sayılır. Şair bu sırrı saklayacaktır, çünkü adı Remzî'dir: sırrı açık etmeyen, ancak işaretle anlatan biri. Aynı anlamdaki Farsça "dehân" ile Türkçe "agız" kelimelerinin aynı mısrada buluşması, sır ile ifşa arasındaki gerilimi kelime düzeyinde de kurar. "Rind olam, nâzik geçem" sözleri, dünyaya aldırmayan ama inceliğini koruyan bir meclis adamının portresini çizer.

Selvi ve Gölge

Matla, sevgiliyi gül bedenli bir selvi, âşığı da o selvinin gölgesi olarak düşünür. Selvi boyu uzun, salınan bir ağaçtır; gölgesi de onun yanından ayrılamaz. Âşık bedeninin bir gölge biçimine bürünüp sevgilinin yanında kalmasını diler. Redif "benüm"dür ve kafiye "gül-endâmum" ile "endâmum" arasında, aynı kelimenin bir kez bileşik, bir kez yalın kullanılmasıyla kurulur; ses benzerliği selvi ile gölgesi arasındaki ayrılmazlığı yansıtır.

Kaynak ve Aidiyet

Kınalızâde'nin maddesindeki bu gazelin sahibi, yine onun ifadesiyle "Remzîzâde" İlmî'nin babasıdır. Tezkireci bu babayı Bursalı bir tacirin oğlu olarak, Hüsameddin ise Amasya kadısı Şemseddîn Ahmed Efendi'nin oğlu olarak tanıtır. İki tanıtım bir babaya iki ayrı soy biçer; gazelin Amasya şairleri arasında durabilmesi için bunların aynı adamın iki farklı anlatımı olduğunu varsaymak gerekir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar