Özgün Metin

Vezin: Mefʿûlü fâʿilâtün mefʿûlü fâʿilâtün (vezin tespiti bizimdir)

Her-câyî dil-rübânuñ ʿâşıḳına vefâsı
Hafta ortasına varmaz ay aḳçesine beñzer

Günümüz Türkçesiyle

1. Her yere uğrayan (vefasız) gönül alıcının âşığına vefası ay akçesine (aylık maaşa) benzer: haftanın ortasına varmadan tükenir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Vefasız güzelin sözüne güvenilmezliği, divan şiirinin bu bilinen şikâyeti, burada çarşıdan ve maaş defterinden alınmış bir benzetmeyle anlatılır. "Ay akçesi", ay başında ödenen ücret, aylık demektir; Osmanlı'da kapı halkının ve medrese çevresinin geçimi büyük ölçüde bu tür akçelere bağlıydı. Ay başında ele geçen para çabucak harcanır ve haftanın ortasına kalmaz. Vefasız güzelin vefası da öyledir: geldiği gün vardır, birkaç gün içinde tükenir. "Ay" kelimesi gökteki ayı da hatırlatır ve hercâyî, yani her yere uğrayan güzel mazmunuyla Rûhî'nin başka beyitlerindeki ay imgesine bağlanır, ama burada asıl anlam takvim ayıdır.

Beyit, gençliğinde medrese çevresinde yaşamış, dânişmendlik çağında ölmüş bir şairin gündelik hayatından izler taşır. Sehî bu beyti Rûhî'nin şiirleri arasında ikinci örnek olarak verir; beytin hangi gazelden alındığı belli değildir. Mısraların sonu "vefâsı" ile "beñzer" olduğundan beyit bir matla değildir. Hacca giden dost için söylenen beyitlerden sonra gelmesi, Sehî'nin elinde Rûhî'nin şiirlerinden küçük bir derleme bulunduğunu düşündürür; ama bunu doğrulayan bir kayıt yoktur. Doğum yılı ve yeri üzerine tartışmayı şairin biyografisi, Rûhî Fâzıl Çelebi (Zenbillizâde), ayrıntısıyla verir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar