Özgün Metin

Vezin: Fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilün (vezin tespiti bizimdir)

Gün yüzüñden zülfüñi refʿ eyle gel ey âfitâb
Bî-fitîl olur bilürsin ki çerâġ-ı âfitâb

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey güneş (yüzlü sevgili), gün gibi yüzünden zülfünü kaldır da gel; bilirsin, güneşin kandili fitilsiz yanar (güneşin ışığının fitile, yani zülfe ihtiyacı yoktur).

Edebî ve Tarihî Yorum

Fitilsiz Kandil

Rûhî sevgilinin zülfünü bir kandil fitiline benzetir. Yüzün üzerine düşen siyah saç teli, ışığın ortasındaki karanlık fitil gibidir. Şair sevgiliye zülfünü yüzünden kaldırmasını söyler, çünkü güneşin kandili fitilsiz yanar; güneş gibi yüzün de saç teline ihtiyacı yoktur. Matlanın iki mısraı da "âfitâb" kelimesiyle biter. İlkinde kelime sevgiliye hitaptır, ikincisinde gökteki güneşin kendisi; aynı söz iki ayrı anlamda tekrar edilerek kafiye yerine bir cinas kurulmuştur. Kelimenin cinas olarak okunması metinden yapılmış bir çıkarımdır.

Latîfî'nin Cevabı ve Hüsameddin'in Birleştirmesi

Latîfî, Rûhî'nin beytinin hemen ardından kendi yazdığı bir karşılığı verir: "Şemʿ-i ruḫsâruñdan ey meh zülfüñi itme ırâg / Bî-fitîl olmaz gözüm nûrı bu rûşendür çerâġ." Tezkireci tam tersini savunur: zülfünü yanağının mumundan uzaklaştırma, çünkü gözümün nuru, kandil fitilsiz olmaz, bu açıktır. Böylece genç şairin nüktesi, kendisinden sonra yazan bir tezkirecinin kalemiyle bir atışmaya dönüşür. Hüsameddin bu iki beyti birleştirmiştir: onun Rûhî'ye verdiği beytin ilk mısraı Rûhî'nin, ikinci mısraı ise Latîfî'nin naziresinden gelir. Bu yüzden Hüsameddin'deki metin bir kişiye ait tek bir beyit sayılamaz. Latîfî'nin Rûhî için yazdığı uzun övgü Rûhî Fâzıl Çelebi (Zenbillizâde) yazısında özetlenmiştir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar