Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün

Yâ Rab bu ḳuluň fevz ü felâḥ semtine varmaz
Girdâb-ı ma‘âṣîye düşer kimse çıḳarmaz

Günümüz Türkçesiyle

1. Ya Rabbi, bu kulun kurtuluşa ve iyiliğe doğru yürümez; günahlar girdabına düşer, onu kimse çıkarmaz.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit bir kalenderînin matlaıdır ve "mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün" kalıbına uyar; vezin tespiti bizimdir. Kafiye "varmaz" ile "çıḳarmaz" kelimelerindeki "-armaz" sesidir. Bilgin neşrinde "İncitme beni ey güzelim" kalenderîsiyle aynı sayfada yer alır.

Anlam ve Söz Sanatları

Sabrî'nin cönkteki şiirleri arasında aşk dışında bir konuya, kulun Tanrı'ya yakarışına ayrılan tek parça budur. Beyit münâcât, yani Tanrı'ya yalvarış havası taşır. "Fevz ü felâḥ", kurtuluş ve iyilik, dinî dilde ahiret kurtuluşunu anlatan bir ikilemedir. İkinci mısradaki "girdâb-ı ma‘âṣî", günahlar girdabı, insanın içine çekildikçe kurtulamadığı bir anaforu canlandırır; "kimse çıḳarmaz" sözü ise kurtuluşun ancak Tanrı'dan beklenebileceğini sezdirir. Kul, kendini "bu ḳuluň" diye üçüncü kişiyle anarak alçakgönüllü bir mesafe kurar.

Tarihî Bağlam

Beyit, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da yayımladığı Merzifon Cönkü'nden alınmıştır. Hakverdioğlu bu el yazması mecmuayı kendi kütüphanesine Merzifon'dan kazandırmış, Sabrî'nin şiirlerine cönkte ayrı bir gazeliyat bölümü ayrıldığını tespit etmiştir. Makalede cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimleri verildiği için şiirin bu beyitten sonrasını göremiyoruz. Hakverdioğlu şiirin Orhan Bilgin'in 1992 tarihli divan neşrinde 46. sayfada bulunduğunu not eder; cönkteki yeri 90. sayfadır. Bilgin'in kitabına ulaşılamadığı için tam metin burada verilememiştir. Cönkü Sabrî'nin çevresinden bir Merzifonlu şairin, büyük ihtimalle Fethî'nin derlediği düşünülür; şiirin bu derlemeye girmesi, Sabrî'nin sözlerinin ölümünden sonra da Merzifon'da okunduğunu gösterir. Şairin hayatı ve öteki şiirleri için Eyüb Sabrî yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar