Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Her gören ol dilberi taġyîr-i aḥvâl eylemiş
Farṭ-ı ḥayretden zebânın şöyle kim lâl eylemiş

Günümüz Türkçesiyle

1. O güzeli gören herkesin hâli değişmiş; şaşkınlığın aşırılığından dilini öyle tutmuş ki dilsiz olmuş.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit bir gazelin matlaıdır ve "fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün" kalıbıyla yazılmıştır; vezin tespiti bizimdir. Redif "eylemiş", kafiye "aḥvâl" ile "lâl" kelimelerindeki "-âl" sesidir.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, sevgilinin güzelliğini doğrudan tasvir etmek yerine onu görenlerin üzerindeki etkisiyle anlatır. Güzellik bir şaşkınlık, "ḥayret" doğurur; divan şiirinde ve tasavvufta hayret, insanın karşısındakinin büyüklüğü önünde aklını ve sözünü yitirdiği hâldir. "Lâl" kelimesi burada dilsiz anlamındadır, ama aynı zamanda kırmızı değerli taşın, yani sevgilinin dudağının da adıdır; şiirin devamını göremediğimiz için bu ikinci anlamın bilerek kurulup kurulmadığı söylenemez, tevriye ihtimali bizim tespitimizdir. "Taġyîr-i aḥvâl", hâllerin değişmesi, güzelliğin insanın iç dünyasını sarsan gücünü anlatır.

Tarihî Bağlam

Beyit, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da yayımladığı Merzifon Cönkü'nden alınmıştır. Hakverdioğlu bu el yazması mecmuayı kendi kütüphanesine Merzifon'dan kazandırmış, Sabrî'nin şiirlerine cönkte ayrı bir gazeliyat bölümü ayrıldığını tespit etmiştir. Makalede cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimleri verildiği için şiirin bu beyitten sonrasını göremiyoruz. Hakverdioğlu şiirin Orhan Bilgin'in 1992 tarihli divan neşrinde 33. sayfada bulunduğunu not eder; cönkteki yeri 77. sayfadır. Bilgin'in kitabına ulaşılamadığı için tam metin burada verilememiştir. Cönkü Sabrî'nin çevresinden bir Merzifonlu şairin, büyük ihtimalle Fethî'nin derlediği düşünülür; şiirin bu derlemeye girmesi, Sabrî'nin sözlerinin ölümünden sonra da Merzifon'da okunduğunu gösterir. Şairin hayatı ve öteki şiirleri için Eyüb Sabrî yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar