Özgün Metin

Vezin: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

‘Aceb bir ben miyim dûçâr olan efġâna bilmem ki
Veyâ ‘âlemde rûzî mi bu her insâna bilmem ki

Günümüz Türkçesiyle

1. Acaba ah ve figana uğrayan yalnız ben miyim, bilmem ki; yoksa bu, dünyada her insanın payına düşen bir rızık mı, bilmem ki.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit, aruzla yazılmış bir semainin ilk beytidir ve "mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün" kalıbına uyar; vezin tespiti bizimdir. Redif "-a bilmem ki", kafiye "efġân" ile "insân" kelimelerindeki "-ân" sesidir. Uzun redif, şiirin bütününe bir soru ve kararsızlık tonu yayar.

Anlam ve Söz Sanatları

Şair, çektiği acının yalnız kendisine mi özgü olduğunu, yoksa bütün insanların ortak kaderi mi olduğunu kendi kendine sorar. "Dûçâr olmak", bir şeye uğramak, yakalanmak demektir; "efġân" ah ve inleyiştir. İkinci mısradaki "rûzî", rızık, payına düşen anlamında kullanılmıştır ve kederi Tanrı'nın her kula ayırdığı bir pay gibi gösterir. Böylece kişisel bir yakınma, insanlığın ortak durumuna dair bir düşünceye açılır. Konuşma diline yakın "bilmem ki" redifi, divan şiirinin kalıplarını halk söyleyişinin sadeliğiyle birleştiren Sabrî'nin üslubunu iyi gösterir.

Tarihî Bağlam

Beyit, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da yayımladığı Merzifon Cönkü'nden alınmıştır. Hakverdioğlu bu el yazması mecmuayı kendi kütüphanesine Merzifon'dan kazandırmış, Sabrî'nin şiirlerine cönkte ayrı bir gazeliyat bölümü ayrıldığını tespit etmiştir. Makalede cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimleri verildiği için şiirin bu beyitten sonrasını göremiyoruz. Hakverdioğlu şiirin Orhan Bilgin'in 1992 tarihli divan neşrinde 36. sayfada bulunduğunu not eder; cönkteki yeri 93. sayfadır. Bilgin'in kitabına ulaşılamadığı için tam metin burada verilememiştir. Cönkü Sabrî'nin çevresinden bir Merzifonlu şairin, büyük ihtimalle Fethî'nin derlediği düşünülür; şiirin bu derlemeye girmesi, Sabrî'nin sözlerinin ölümünden sonra da Merzifon'da okunduğunu gösterir. Şairin hayatı ve öteki şiirleri için Eyüb Sabrî yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar