Özgün Metin

Baña cennet serāyından ser-i kūy-ı vefā yegdür
Yarınki ḥūr u ġılmāndan bugünki dil-rubā yegdür

Günümüz Türkçesiyle

1. Bana göre vefa sokağının başı cennet sarayından daha iyidir; yarın verilecek huri ve gılmandan bugünkü gönül çelen sevgili yeğdir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit, Âşık Çelebi'nin Hazînedârzâde Mustafa Çelebi maddesinde, önceki iki beytin ardından "Ve lehu", yani bu da onundur ibaresiyle verilir. İki mısraı da "-â" kafiyesi ve "yegdür" rediflidir; bu yüzden ayrı bir gazelin matlaı olduğu anlaşılır. Gazelin geri kalanı bilinmiyor. Neşri hazırlayan Filiz Kılıç'ın dipnotuna göre beyit, tenkitli metinde kullanılan nüshalardan birinde (P) bulunmaz. Tezkire neşri vezni göstermez; mısralar, Şikârî'nin öteki beyitleri gibi mefâîlün kalıbının dört kez tekrarına uygun düşer, bu tespit bizimdir. Ne zaman ve kime söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, divan şiirinde rind tavrı denilen bakışın kısa ve açık bir örneğidir. Rind, zahidin ahiret vaadine karşılık bu dünyadaki aşkı ve güzelliği öne çıkaran, dış görünüşe değil gönle önem veren kişidir. Şair, sofunun ve vaizin dilinde en büyük ödül olan cenneti iki kez tartıya koyar ve iki kez de dünyadaki sevgiliyi üstün bulur. Birinci mısrada cennet sarayının karşısına sevgilinin oturduğu sokağın başı konur; "kûy-ı vefâ", vefa sokağı, sevgilinin vefalı olduğu ya da âşığın vefasını sürdürdüğü yeri anlatır. İkinci mısrada ise cennetin hizmetkârları olan huri ve gılmanın karşısına bugünün gönül çeleni yerleştirilir.

Beytin gücü, "yarınki" ile "bugünki" arasındaki karşıtlıktan gelir. Ahiret, vaat edilen ama henüz gelmemiş olan "yarın"dır; sevgili ise şimdi ve burada olandır. Bu tezat, hazır olanı beklenene tercih eden bir hayat anlayışını iki kelimeyle özetler. "Ser" (baş) ile "serây" (saray) arasında ses benzerliği, "cennet" ile "hûr u gılmân" arasında da tenasüp vardır. Aynı tercih divan şiirinde sık işlenir; Şikârî'nin beyti onu süslemeden, iki mısralık bir karşılaştırma içinde verir.

Tezkireci beyit hakkında yorum yapmaz ve şairin hayatına dair verdiği bilgiler bu beyitle doğrudan ilişkilendirilemez. Şairin kimliği, Şehzade Mustafa'nın yanındaki görevleri ve aynı mahlaslı öteki şairlerle karışması, bu kategorideki biyografi yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar