Özgün Metin

Ben o derzi güzelüñ eskiden âvâresiyin
Olmadum iki yaḳa ıssı hele bî-çâresiyin

Günümüz Türkçesiyle

1. Ben o terzi güzelin eskiden beri serseri âşığıyım; iki yakam bir araya gelmedi, hâlâ onun çaresiz kuluyum.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

İki mısra da "-âresiyin" sesiyle, "âvâresiyin" ve "bî-çâresiyin" sözleriyle kapanır. Latîfî beyti "velehu", yani yine onundur diyerek, Necâtî'ye nazire olan matladan sonra verir. Hüsameddin aynı beyti Latîfî'den aktarırken "derzi güzelüñ" yerine "Dürzî güzelin" yazar ve fiil ekini "-yem" biçiminde verir; Dürzî kelimesi Dürzî mezhebine mensup kişiyi anlatır ve beytin terzilik imgeleriyle uyuşmaz, bu yüzden bir okuma yanlışı olması muhtemeldir. Sayfadaki metin neşre göredir.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, terzi bir şairin terzi bir güzele tutulmasını anlatır ve her kelimesinde dükkânın havasını taşır. "Eskiden" sözü "öteden beri" demektir, ama içinde terzinin elinden geçen eskiyi, eski kumaşı da duyurur. Asıl oyun ikinci mısradadır. "İki yakası bir araya gelmemek" Türkçede bir türlü düzene girememek, geçimini sağlayamamak anlamında bilinen bir deyimdir; "yaka ıssı", yani yaka sahibi sözüyle kurulan "iki yaka ıssı olmamak" bu deyimi çağırır. Terzinin elinde yaka ise gerçek bir parçadır: bir giysinin iki yakası birleştirilip dikilir. Şair hem geçimini düzene sokamamış bir yoksul âşık, hem de iki yakası birleşmemiş, yarım kalmış bir giysi gibidir. Latîfî beyti açıklamaz; deyimle mesleğin bu kesişmesini metinden biz çıkarıyoruz.

"Âvâre" ile "bî-çâre" kelimelerinin ses benzerliği, âşığın serseriliğini çaresizliğine bağlar. Beytin dili sadedir; Farsça tamlama neredeyse yoktur, konuşma Türkçesinin deyimleri öne çıkar.

Tarihî Bağlam

Beytin muhatabı adıyla anılmaz; "o derzi güzel" sözü, şairin aynı meslekten bir genci kastettiğini düşündürür. Hüsameddin ve Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü de beyti Siyâbî'nin örnekleri arasında verir. Merzifonlu terzinin hayatı Siyâbî sayfasında anlatılmıştır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar