Özgün Metin

Elifler serv-rengîn gül gibi sînemde dâġum var
Maḥabbet sebze-zârında yine bir tâze bâġum var

Günümüz Türkçesiyle

1. Göğsümde selvi gibi elif biçiminde yaralar, gül gibi kızıl dağlar (yanık izleri) var; sevgi çayırında yine taze bir bahçem var.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Siyâbî'nin şiirleri arasında üç kaynakta birden geçen tek beyit budur. Latîfî onu "velehu" diyerek verir; Kınalızâde Siyâbî için seçtiği tek örnek olarak "Elifler serv-i rengîn" biçiminde, Hüsameddin de Latîfî'den aktararak "Elifler serv rengîn" diye kaydeder. Metin Latîfî neşrinden alınmıştır. İki mısra da "-âġum var" sesiyle biter: redif "var", kafiye "dâġ" ile "bâġ" kelimeleridir. Kınalızâde beyte "matla" der; gazelin devamını üç kaynaktan hiçbiri vermez.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, eski âşıkların kendi bedenlerine açtıkları yaraları bir bahçe gibi anlatır. Divan şiirinde ve halk arasında âşıklar, sevgilinin adına göğüslerine ve kollarına bıçakla dik çizgiler çizer, bunlara Arap harflerinin ilki olan elifin biçimine benzediği için "elif" derlerdi; kızgın demirle ya da yanan bir şeyle açılan yanık izine de "dâġ" denirdi. Siyâbî bu iki yarayı bahçenin iki bitkisine benzetir: dik elifler selvi gibi, kızıl dağlar gül gibidir. Neşirdeki "serv-rengîn" tamlaması "selvi renginde" diye de okunabilir; Kınalızâde'deki "serv-i rengîn" ise "renkli selvi" anlamına gelir. İki okumada da elif ile selvi arasındaki biçim benzerliği değişmez.

İkinci mısra imgeyi tamamlar. Âşığın göğsü "mahabbet sebze-zârı", sevginin yeşil çayırıdır ve yeni açılan her yara bu çayırda taze bir bahçe kurar. Acının güzellik olarak sunulması, Kınalızâde'nin Siyâbî'yi sözün kumaşını ustaca biçen bir şair diye övmesine bir örnek gibidir. "Yine" sözü yaraların tekrar tekrar açıldığını, aşkın bitmediğini sezdirir.

Tarihî Bağlam

Matlaın hangi vesileyle söylendiği kayıtlı değil, ama Kınalızâde'nin Siyâbî maddesinde yalnız bu beyti seçmesi, beytin XVI. yüzyılın sonunda da şairin en tanınan sözü olduğunu düşündürür. Siyâbî'nin hayatını Siyâbî: Merzifonlu Terzi Şair yazısı izler.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar