Özgün Metin

Derâmed mûcib-i zevḳ u ṣafâdur
Derâmed mûris̱-i luṭf u ʿaṭâdur
Derâmed kişiyi baḫşende eyler
ʿAbûsuñ şeklini raḫşende eyler
ʿAṭâ itmese âbı ebre ʿummân
Nis̱âr itmezdi ʿâlem üzre bârân
Der-âmed gelmeye çün şaḫṣa vâfir
Ḳaçan ola ʿaṭâ vü cûda ḳâdir

Günümüz Türkçesiyle

1. Gelir, zevkin ve neşenin sebebidir; gelir, iyiliği ve bağışı doğuran şeydir.

2. Gelir insanı eli açık eyler; asık suratlının yüzünü parlatır.

3. Okyanus buluta su vermeseydi, yağmur dünyanın üzerine saçılmazdı.

4. Bir kişiye bol gelir gelmedikçe, o kişi ne zaman bağışa ve cömertliğe güç yetirebilir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dört beyit, her beytin kendi içinde kafiyelendiği mesnevi biçimindedir: safâ ile ʿatâ, eyler ile eyler, ʿummân ile bârân, vâfir ile kâdir. İkinci beyitte kafiye yerine "eyler" redifi ve "baḫşende" ile "raḫşende" kelimelerinin ses benzerliği çalışır. Latîfî bu parçayı "Naẓm" başlığıyla verir ve geliri, yani "derâmed"i, cömertliğin kaynağı, neşenin sebebi, rahat ve zevk vesilesi olarak anlatan beyitler olduğunu söyler. Daha uzun bir manzumeden mi koparıldığı, yoksa bu dört beyitten mi ibaret olduğu anlaşılmıyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Divan şiirinde para ve kazanç çoğu zaman dünya malının değersizliği üzerinden anılır; Siyâbî tersini söyler ve geliri açıkça över. İlk beyit "derâmed" kelimesini iki mısraın başında tekrarlayarak bir tanım cümlesi kurar: gelir neşe doğurur, iyilik doğurur. İkinci beyit bunun insandaki etkisini gösterir; parası olan kişi eli açık olur, asık yüzü aydınlanır. Üçüncü beyit tabiattan bir delil getirir. Yağmur, okyanusun buluta verdiği sudan oluşur; deniz vermezse bulut da yeryüzüne yağmur saçamaz. Cömertlik de önce bir gelir ister. Son beyit sonucu söyler: bol geliri olmayan kişi bağışa ve cömertliğe nasıl güç yetirsin.

Deniz, bulut ve yağmur arasındaki bu zincir, divan şiirinde cömert hükümdarların övgüsünde sık kullanılan bir benzetmedir; Siyâbî onu bir esnafın sağduyusuna taşır. Bağışın kaynağının emek ve kazanç olduğunu söyleyen bu beyitler, okuma yazma bilmeyen bir ustanın kendi dünyasından konuştuğu izlenimini verir.

Tarihî Bağlam

Latîfî manzumeyi Siyâbî maddesinin sonuna koyar. Kınalızâde ve Hüsameddin bu beyitleri aktarmaz. Siyâbî'nin öteki beyitleri bu kategoride, hayatı ise Siyâbî: Merzifonlu Terzi Şair yazısındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar