Özgün Metin

Vezin: Fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilün (vezin tespiti bizimdir)

Bir zer ile ḳâʾil itdi her ki ol sîmîn-berî
Bir filori deñlü yire virdi aña bir zeri

Günümüz Türkçesiyle

1. O gümüş tenli güzeli bir altınla razı eden kimse, bir filori değerindeki (ya da bir filori büyüklüğündeki) yer için ona bir altın vermiş olur.

Edebî ve Tarihî Yorum

Latîfî'nin Nitelemesi

Latîfî bu beyti Zekâî'nin "mutâyebât"ından, yani şakalaşmalarından sayar ve şaka suretinde söylenmiş hezliyatından olduğunu ekler. Hezl, divan edebiyatında ciddiyeti bilerek bırakan, çoğu zaman açık saçık imalara kayan şaka ve mizah şiiridir. Tezkirecinin bu notu, beytin bir meclis takılması olarak söylendiğini düşündürür; kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar beyti aktarmamıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Nükte para adları üzerine kuruludur. Sevgili "sîmîn-ber", yani gümüş göğüslü, gümüş tenlidir; onu razı eden "zer", altındır; karşılığında verilen yer de "bir filori deñlü", bir filori kadardır. Filori, Osmanlı'da dolaşan altın sikkelerin adıdır. Gümüş, altın ve filori arasındaki bu oyun, aşk ilişkisini bir alışveriş hesabına çevirir: güzeli bir altınla razı eden, bir filori değerindeki bir yer için bir altın ödemiş olur ve hesap denk çıkar. "Bir filori deñlü yer" sözü hem "bir filori değerinde" hem de "bir filori büyüklüğünde bir yer" diye anlaşılabilir; Latîfî'nin beyti hezl diye nitelemesi, ikinci anlamın örtülü bir imaya yaslandığını düşündürür. Kaynak bu imayı açmaz ve beytin tam olarak neyi kastettiği kesin değildir.

Tarihî Bağlam

Latîfî, Zekâî'yi her şeyden önce menşur ve mektup yazan bir inşa ustası olarak tanıtır; ondan seçtiği beş beytin birini yine de bir hezl beyti yapması, tezkirecinin kâtibi meclis nükteleriyle de hatırladığını gösterir. Kâtibin Alemşah ve Osman Bey divanlarındaki hizmeti Zekâî Ahmed Çelebi yazısında anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar