Özgün Metin

Vezin: Fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilâtün fâʿilün (vezin tespiti bizimdir)

Neylerüm ol bezmi k'anuñ sâḳî-i meh-rûsı yoḳ
Yâ şu meclisden n'olur kim muṭrib-i ḫoş-gûsı yoḳ

Günümüz Türkçesiyle

1. Ay yüzlü bir sakisi olmayan o meclisi ne yapayım; ya da tatlı sesli bir çalgıcısı olmayan şu meclisten ne çıkar?

Edebî ve Tarihî Yorum

Anlam ve Söz Sanatları

Zekâî iyi bir meclisi, onda bulunması gerekenleri saymadan, yokluklarını yakınarak tarif eder. İlk mısrada eksik olan ay yüzlü sakidir, ikincisinde güzel sesli mutrip. Sakinin içki sunan güzel bir genç, mutribin de çalıp söyleyen bir musikişinas olduğu düşünülürse, beyit eski işret meclisinin iki direğini yan yana koymuş olur: biri göze, öteki kulağa hitap eder. Bezm ile meclis aynı anlamdaki iki kelimedir ve beytin iki yarısını birbirine bağlar. "Meh-rû" (ay yüzlü) ile "ḫoş-gû" (güzel söyleyen) birleşik sıfatları da aynı kalıpta kurulmuştur; birinde güzellik, ötekinde ses övülür.

Beyitteki iki soru, cevap beklemeyen sitem cümleleridir. Şair, sakisiz ve mutripsiz bir toplantıyı meclis saymaz; bu bir hayal kırıklığının dile gelişi gibi de okunabilir, bir sofra adabı hükmü gibi de. Hangisinin kastedildiğini gösteren bir bağlam yoktur.

Şiirin Yapısı

Beyit bir gazelin matlaıdır; iki mısraı "-sı yoḳ" redifiyle biter, kafiye "rû" ile "gû" seslerindedir. Gazelin geri kalanı bilinmiyor. Latîfî, "bu matla onundur" diyerek onu Zekâî'nin şiirinden tek gazel örneği olarak verir. Tezkire neşri vezni göstermez; mısralar aruzun remel bahrine uyar.

Tarihî Bağlam

Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar Amasya Tarihi'nde bu matlaı Latîfî'den alır ve birkaç kelimeyi kendi okuyuşuyla verir: "Neylerim ol bezmi k'ânun sâki-i meh-rûsı yok / Ya şu meclisden n'olur ki mutrib-i hoş-gûsı yok". Şair, II. Bayezid'in oğlu Şehzade Alemşah'ın divan kâtibiydi ve şehzadenin sohbet ve eğlence meclisleri kaynaklarda anılır. Beytin böyle bir mecliste söylendiğini düşünmek cazip olsa da kaynaklarda bunu gösteren bir kayıt yoktur. Alemşah'ın kâtibi hakkında bilinenler Zekâî Ahmed Çelebi sayfasında toplanmıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar