Özgün Metin

Vezin: Mefâ‘îlün Mefâ‘îlün Mefâ‘îlün Mefâ‘îlün

‘Aceb var mı cihân içre benim tek bir cefâ görmüş
Dil-ârâdan vefâ bekler iken her dem ezâ görmüş
Nedendür bu felek devr eylemez aṣlâ merâm üzre
Ya yoḳsa hiç bulunmaz mı feleklerden ṣafâ görmüş
Yolunda cân nis̱âr itsem baña raḥm eylemez dil-ber
Cefâsın çekmeye her dem bu miskîni sezâ görmüş
Dil-ârâ ẓulm ü cevrin ‘âşık-ı nâlânına eyler
‘Aṭâ vü lüṭf u iḥsânın raḳîb-i bed-liḳâ görmüş
Eyâ Kâmil niçün ṣabr eylemezsin cevrine yâriñ
Ḳadîmdir ki bulunmaz hiç güzellerden vefâ görmüş

Günümüz Türkçesiyle

1. Acaba dünyada benim gibi cefa görmüş biri var mı; gönül süsleyenden vefa beklerken her an eziyet görmüş.

2. Bu felek neden hiç dileğe göre dönmez; yoksa feleklerden safa görmüş kimse hiç bulunmaz mı.

3. Yolunda can saçsam dilber bana acımaz; bu zavallıyı her an cefasını çekmeye layık görmüş.

4. Gönül süsleyen zulmünü ve eziyetini inleyen âşığına eder; bağışını, lütfunu ve ihsanını ise kötü yüzlü rakip görmüş.

5. Ey Kâmil, yârin eziyetine neden sabretmezsin; eskiden beri güzellerden vefa görmüş kimse bulunmaz.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik bu gazel "mefâ‘îlün mefâ‘îlün mefâ‘îlün mefâ‘îlün" kalıbıyla yazılmıştır; Kâmil Efendi'nin şiirleri arasında bu kalıbı baştan sona kullanan tek şiirdir. Redif "görmüş", kafiye "-â" sesidir: "cefâ, ezâ, ṣafâ, sezâ, bed-liḳâ, vefâ". Mahlas son beyitte geçer. Avni Erdemir gazelin metnini verir; hakkında ayrıca bir değerlendirme yapmaz. Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Gazel bir şikâyetle açılır ve şikâyetin hedefi beyitten beyite değişir. Matlada âşık, dünyada kendisi kadar cefa görmüş biri olup olmadığını sorar; vefa beklediği sevgiliden hep eziyet görmüştür. İkinci beyitte suç feleğe yüklenir: felek dileğe göre dönmez, feleklerden safa gören kimse yoktur. Üçüncü ve dördüncü beyitlerde sevgili ile rakip karşılaştırılır. Âşık sevgilinin yolunda can saçar, ama sevgili onu cefaya layık görür; lütfu, bağışı ve ihsanı ise kötü yüzlü rakibe gider. "Cefâ" ile "vefâ", "‘aṭâ" ile "ẓulm" arasındaki karşıtlıklar şiirin ana çizgisini kurar; bu tespit bizimdir.

Son beyitte şair kendine seslenir ve şikâyeti bir öğüde çevirir: güzellerden vefa görmüş kimse eskiden beri yoktur, öyleyse yârin cevrine sabretmek gerekir. "Ḳadîm" kelimesi bu hükmü bir kural gibi söyler. Redifin "görmüş" olması, bütün beyitleri bir tanıklık diline bağlar: âşık görmüş, felek göstermiş, rakip görmüştür. Erdemir'in Kâmil'in şiirleri için yaptığı genel değerlendirmeye göre ayrılık acısı ve sevgiliye kavuşma isteği şiirlerin başlıca temalarıdır; bu gazel aynı temayı sabır öğüdüyle bağlar.

Kaynakça

  • Avni Erdemir, "Amasyalı Abdurrahman Kâmil (Yetkin) Efendi'nin Şairliği ve Türkçe Şiirleri", Amasya İlahiyat Dergisi, 12, Haziran 2019, s. 191, doi:10.18498/amailad.579964. https://dergipark.org.tr/tr/pub/amailad/article/579964
  • Mecdîzâde Abdurrahman Kâmil, Divançe, Millî Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu, Yz. A 8993, s. 61 (müellif hattı).

Çevrimiçi kaynaklar