Özgün Metin

Vezin: Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün

Of yârdan ayrılıḳla itdigim feryâda of
Virdigim maḥṣûl-i ‘ömr-i nâzenîni bâda of
Öyle of çekdim ki lerzân eyledi endâmımı
Âh n’ola bir iş göreydi meclis-i bâlâda of
Dil-berin cevrin görüp âlüfte oldum ofla
Of baña itdi ta‘alluḳ ben ofa sevdâda of
Yâriñ aġyâre viṣâlin ṭuydıġımda ben ‘aceb
Beyt-i aḫzâna girüp itmez miyim tenhâda of
Âteş-i hicrânda yandı Kâmilâ cism ü tenim
Âh vuṣlat eyleseydim yâre tek ma‘nâda of

Günümüz Türkçesiyle

1. Yârden ayrılıkla ettiğim feryada of; ömrümün nazlı hasılını rüzgâra verdiğime of.

2. Öyle bir of çektim ki bütün bedenimi titretti; ah, keşke o of yüce mecliste bir iş görseydi.

3. Dilberin eziyetini görüp ofla perişan oldum; sevdada of bana bağlandı, ben de ofa.

4. Yârin ağyara kavuştuğunu duyduğumda, acaba hüzün evine girip yalnızlıkta of etmez miyim.

5. Ey Kâmil, ayrılık ateşinde cismim ve bedenim yandı; ah, yâre hiç olmazsa mana âleminde kavuşsaydım, of.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Gazel beş beyitlidir ve "fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilün" kalıbıyla yazılmıştır. Redif "of" ünlemidir; kafiye redifin önündeki "-âda" sesiyle kurulur: "feryâda, bâda, bâlâda, sevdâda, tenhâda, ma‘nâda". Mahlas son beyitte geçer. Avni Erdemir bu şiiri "of redifli bir şiir" olarak anar ve ilk ve son beytini örnek verir.

Anlam ve Söz Sanatları

Erdemir'e göre şair bu gazelde sevgiliden ayrı kalmanın hüznüyle feryat eder ve ömrünün en güzel yıllarını rüzgâra verdiği için of çeker. Bu dünyada vuslatın gerçekleşmeyeceğine inanmıştır; cismi ayrılık ateşiyle yanmıştır ve hiç olmazsa mana âleminde sevgiliye kavuşmayı diler. Son beyitteki "ma‘nâ" kelimesi, şiirin aşkını dünyadan öteye taşır; Erdemir'in Kâmil'in şiirleri için yaptığı tasavvufî okumayı en açık destekleyen beyitlerden biri budur.

Redifin tek heceli bir ünlem olması gazele kendine özgü bir ses verir. "Of" her beyitte yalnız sonda değil, mısra içinde de tekrar eder: ikinci beyitte "öyle of çekdim", üçüncü beyitte "ofla", "of baña", "ofa". Üçüncü beyitteki "of baña itdi ta‘alluḳ ben ofa" sözü, ofun âşığa, âşığın da ofa bağlandığını söyleyen bir iç içelik kurar. İkinci beyitteki "meclis-i bâlâ" yüce meclis demektir ve göklerdeki ilâhî huzuru anlatır; şair, yeri titreten ofunun orada bir iş görmesini diler. Bu yorumlar bizimdir. İlk beyitteki "bâda virmek" (rüzgâra vermek) deyimi ömrün boşa harcanmasını anlatır. Gazel, Kâmil'in şiirlerindeki coşkun lirizmin en yalın örneklerinden biridir.

Kaynakça

  • Avni Erdemir, "Amasyalı Abdurrahman Kâmil (Yetkin) Efendi'nin Şairliği ve Türkçe Şiirleri", Amasya İlahiyat Dergisi, 12, Haziran 2019, s. 191-192 (metin), s. 174 (şiir hakkında), doi:10.18498/amailad.579964. https://dergipark.org.tr/tr/pub/amailad/article/579964
  • Mecdîzâde Abdurrahman Kâmil, Divançe, Millî Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu, Yz. A 8993, s. 65-66 (müellif hattı).

Çevrimiçi kaynaklar