Özgün Metin

Kime şâdî kime gam yurdı 'âlem
Ki bir dem biñ şîve gösterdi 'âlem
Misâl-i gice gündüz kim senüñlen
Tolaşup devr ider n'isterdi 'âlem
Bu dünyâ 'âlem-i kevn i fesâd bil
Bu tavra böyle bünyâd oldı 'âlem

Günümüz Türkçesiyle

1. Dünya kimine sevinç, kimine gam yurdudur; bir anda bin cilve gösterdi dünya.

2. Gece ve gündüz gibi seninle dolaşıp devreder; dünya ne isterdi.

3. Bil ki bu dünya oluş ve bozuluş âlemidir; dünya bu tavra göre böyle kuruldu.

Edebî ve Tarihî Yorum

Tokat'taki Kardeşler

Doksan üçüncü bâbın sonunda bir soru sorulur: "Sultân Murâd ol iki kiçicük er karındaşını ve kızları ne'yledi?" Cevap kısadır. İki küçük kardeş Tokat'ta hapsedilmiştir; Murad onları getirtir ve "göñli gözlerini açdı" denir; neşri hazırlayanlar bu sözü günümüz Türkçesine "gönül gözlerini açıp dünya gözlerini kapattı" diye aktarır, yani gözlerine mil çekilmiştir. Bursa'da ulufe bağlanır ve anaları da yanlarında oturur; adları Mahmud ve Yusuf'tur. Kız kardeşlerin üçü üç Karamanoğlu'na, İbrahim'e, Alaeddin'e ve İsa'ya, ikisi İsfendiyar'ın oğulları İbrahim ile Kasım'a, biri Varna'da şehit düşecek Anadolu beylerbeyi Karaca Beg'e, biri de İbrahim Paşa'nın oğluna verilir; bu sonuncusu Mekke'de ölür. Tokat, Osmanlı'nın Rum vilayetindeki en güvenli hapis yerlerinden biri olarak eserde birçok kez anılır.

Sevinç ile Gamın Yurdu

Bu kısa haberden sonra beyitler dünyanın iki yüzüne döner: kimine sevinç, kimine gam. Kız kardeşler beylere gelin gider, erkek kardeşler hapse ve karanlığa düşer; dünya aynı anda bin cilve gösterir. İkinci beyit gece ile gündüzün dönüşünü dünyanın devrine benzetir. Üçüncü beyit felsefe dilinden bir terim kullanır: "'âlem-i kevn ü fesâd", oluş ve bozuluş âlemi, yani her şeyin doğup yok olduğu ay altı dünya. Redif "'âlem" üç beytin hepsinde iki kez geçer; bu yoğun tekrar, dünyanın kendisini şiirin konusu yapar. Yazar, Murad'ın kardeşlerine yapılanı yargılamaz; bunu dünyanın düzeni içinde bir dönüş olarak görür.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 445 (çeviriyazı metin, bâb 93).