Özgün Metin

Cüneyd'üñ defterini yırtdı Hamza
Hisârın aldı 'ömrin yıkdı Hamza
Anuñ Kurd oglını bil tavuk itdi
Anı bir dilküye bogdurdı Hamza
Murâd Han hâyını düzmeye vardı
Anuñdur kanını kim dökdi Hamza

Günümüz Türkçesiyle

1. Hamza Cüneyd'in defterini yırttı; hisarını aldı, ömrünü yıktı.

2. Bil ki onun Kurt oğlunu tavuk etti; onu bir tilkiye boğdurdu Hamza.

3. Murad Han o haini, düzmeyi (yok etmeye) vardı; onun kanını döken Hamza'dır.

Edebî ve Tarihî Yorum

İpsili Önünde

İzmiroğlu'nun hikâyesi doksan beşinci bâbda kapanır. Oruç Beg ölmüş, beylerbeyilik Hamza Beg'e geçmiştir. Paşalar ona mektup gönderir: Yahşı Beg, Saruhan sancağı ve Bursa sancağı ile birlikte İzmiroğlu'nun üzerine varsın, hiçbir şekilde gevşeklik etmesin. Ordu İpsili yöresine varır; İzmiroğlu da leşkerini toplayıp gelir ve iyi bir savaş olur. İzmiroğlu'nun oğlu Kurt Hasan leşkerin bir kanadını kovalayıp uzaklaşır; Cüneyd'in yanında az asker kalır. Hamza Beg Cüneyd'in üzerine yürür; Cüneyd "cünüb-imiş, yunmaga" hisarına kaçar. Oğlu dönünce yakalanır. Hisar uzun süre kuşatılır; sonunda Cüneyd hünkâra gönderileceği ahdiyle hisardan çıkar. Hamza Beg'in çadırına girince oğlunu orada oturur görür. Yahşı Beg yerinden kalkar, Cüneyd'in yakasına yapışır, kendi çadırına götürür; cellat getirtir, önce oğlunu Cüneyd'in gözü önünde boğazlatır, sonra Cüneyd'in başını kestirir. İki baş hisara gösterilir ve hisar teslim olur.

Tavuk ve Tilki

Her beytin sonunda "Hamza" redifi zaferin sahibini anar; kanlı sahne ise av imgeleriyle anlatılır. İlk beyitte Hamza, Cüneyd'in defterini yırtar; bu, bir beyliğin kaydının silinmesi demektir. İkinci beyit adla oynar: Cüneyd'in oğlunun adı "Kurt" Hasan'dır, ama Hamza bu kurdu tavuğa çevirmiş ve onu bir tilkiye boğdurmuştur. "Tilki", Cüneyd'i mi yoksa intikam alan Yahşı Beg'i mi karşılar, metin açıkça söylemez. Üçüncü beyit, Cüneyd'i Düzme Mustafa'ya yardım eden hain olarak hatırlatır ve kanını dökeni Hamza olarak gösterir. Âşıkpaşazâde, Cüneyd'in oğlunun babasının gözü önünde öldürülmesini yorumsuz anlatır; ama Cüneyd'in Düzme Mustafa dönemindeki rolünü bir kez daha anarak bu sonu bir hesaplaşma olarak sunar.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 447-448 (çeviriyazı metin, bâb 95).