Âşıkî, Manzume 109: Şarâb içdi bu Türkmân serhoş oldı

Manzume 109 — Şarâb içdi bu Türkmân serhoş oldı

Amasya05 Yayın Kurulu • Editör: Mevlüt Erdem Öztürk • 01 Ekim 2026 • Güncellendi: 14 Ekim 2026 • 4 dk okuma

Yasa dönen bir şölen, altı beyitte: Amasya ve Tokat yollarını kesen Kızılkocaoğulları, Yörgüç Paşa'nın sahte davetiyle Amasya'ya gelir ve şölende yakalanır.

Özgün Metin

Şarâb içdi bu Türkmân serhoş oldı
Evinde 'avratı olan boş oldı

Yidi içdi döküldi yatdı Türkmân
Kazâya ogradı her ki tuş oldı

Didiler Yörgüç'üñ konuklıgıdur
Anuñ ni'meti kahr u mâr şiş oldı

Kızılkocalular iller yıkardı
Yıkıldı 'ömri kaygulu kış oldı

Tagıldı illere 'avrat u eri
Sorar birbirine kim ne iş oldı

Kanı bu dört beg oglı hanlarumuz
Kırıldı çerimüz nuht savaş oldı

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu Türkmen şarap içti, sarhoş oldu; evinde karısı olan (karısı) boş kaldı.

2. Türkmen yedi, içti, döküldü, yattı; her kim rastladıysa kazaya uğradı.

3. "Yörgüç'ün konukluğudur" dediler; onun nimeti kahır oldu, şişmiş yılan oldu.

4. Kızılkocalılar illeri yıkardı; ömürleri yıkıldı, kaygılı bir kış oldu.

5. Kadını da erkeği de illere dağıldı; birbirine "Ne iş oldu" diye sorar.

6. "Hani bu dört bey oğlu hanlarımız; askerimiz kırıldı, kara bir savaş oldu."

Edebî ve Tarihî Yorum

Amasya'da Bir Şölen

Amasya, doksan sekizinci bâbın başlığında açıkça anılır: "Anı beyân ider kim vilâyet-i Amasiyye'de ve Tokat'da Kızılkocaoglanları Yörgüc-ilen ne'yledi." Yazar şöyle başlar: Amasya ve Tokat vilayetinin Kızılkocaoğulları Türkmenlerinden hiç rahatı yoktur; yolcular bir şehirden öbürüne kalabalık olmadan gidemez, gittiklerinde de "harâmzâdalık" eksik olmaz. Bir gün Yörgüç Paşa bir hile düzer: hünkâr ağzından sahte bir elçi hazırlar ve dört kardeşe armağanlarla bir mektup yazdırır. Mektupta hünkâr onlara lalası Yörgüç ile birlikte Alparslan'ın Canik'ine yürümelerini, sonra Artukova'ya gelip orayı tımar almalarını söylemektedir. Kızılkocaoğulları Çorumlu vilayetinde bulunur; sevinirler, dört yüz kişi toplanır. Aralarında bir plan yaparlar: Yörgüç karşılarına çıkarsa onu öldürecek, memleketi yağmalayıp döneceklerdir. "Merzuvan Ovası"na, yani Merzifon ovasına gelip konarlar; Yörgüç karşılamaya gelmez, "gâyetde hôş degüldür" denir. Amasya'ya girerler. Yörgüç'ün oğlu karşılar, babasının hasta olduğunu, askerin Sunsa'da hazır beklediğini söyler. Dört kardeş yüksek bir yere, öbürleri bölük bölük konaklara yerleştirilir; bol nimet ve şarap verilir. Gece sarhoş uyurlarken önce dört kardeş, sonra dört yüz kişi yakalanır, elleri bağlanıp zindana konur; zindanın kapısı kapatılıp tütün verilir ve hepsi boğulur. Dört kardeşin başı kesilir.

Şölenin Tersine Dönüşü

Sahne, beyitlerde yasa dönen bir düğün gibi anlatılır. Türkmen içer, sarhoş olur, yer ve yatar; evinde bıraktığı karısı dul kalır. Üçüncü beyitteki "Yörgüç'üñ konuklıgıdur" sözü ironiktir: bu konukluğun nimeti kahır ve şişmiş yılan olmuştur. Dördüncü beyit bir bedel muhasebesidir: iller yıkan Kızılkocalıların ömrü yıkılmıştır. Son iki beyit geride kalanların sesidir: kadınlar ve erkekler dağılmış, birbirine ne olduğunu sorar; dört bey oğlu nerede, askerleri kırılmış, uğursuz bir savaş olmuştur. Bu bâb, eserin Amasya yöresine dair en ayrıntılı anlatılarından biridir ve Yörgüç Paşa'nın Amasya'daki güvenlik siyasetini sert bir dille gösterir. Redif "oldı", altı beytin hepsinde korunur.