Özgün Metin

Sebeb-i 'Osmân'dan toydı vü guzât
Kimi altun gümiş aldı kimi at
Kimi begendügi kızlardan aldı
Gāzilerüñ-idi ol demde fursat
Gāziler cem' oldı 'Osmân'a niyyet
Ki dâyim artar oldı fazl u ni'met
Sa'âdet güneşi togdı ezelden
Nazar idüñ gāziler oldı mir'ât

Günümüz Türkçesiyle

1. Gaziler Osman sayesinde doydu; kimi altın gümüş aldı, kimi at.

2. Kimi beğendiği kızlardan aldı; o vakit fırsat gazilerin elindeydi.

3. Gaziler Osman'ın niyetine toplandı; böylece lütuf ve nimet her zaman artar oldu.

4. Mutluluk güneşi ezelden doğmuştu; bakın, gaziler onun aynası oldu.

Edebî ve Tarihî Yorum

Samsa Çavuş ve Köse Mihal

Hırmenkaya kâfirlerinin Osman Gazi ile tanışması onuncu bâbda anlatılır. Gaziler Biştaş'ın tekyesine konar; şeyh suyun "gazilere geçüd" olduğunu söyler ve atlar yüzerek karşıya geçer. Karşıda Samsa Çavuş onları bekler; bu kişi Ertuğrul ile birlikte Söğüt'e gelmiş, sonra Mudurnu yöresine yerleşmiş, oradaki kâfirlerle iyi geçinen bir beydir. Çevrenin kâfirleri ona güvendiği için Osman'a ahd ü peyman eder. Ardından Göynük'e, Tarakçı Yenicesi'ne, Gül-Falanoz'a ve Hırmenkaya'dan Karacahisar'a akın edilir; Köse Mihal yol boyunca kılavuzluk eder. Yazar bir ayrıntıyı özellikle kaydeder: esir alınmaz, yalnız mal ve ganimet alınır, çünkü amaç halkı kendilerine tâbi kılmaktır.

Doyum ve Ayna

Altın, gümüş, at ve kızlar: beyitler akının kazancını tek tek sayar. İkinci beyitteki kızlar ile nesirdeki "esir almadılar" sözü arasındaki gerilim metinde çözülmez. Beyitler gazanın bir geçim yolu olduğunu saklamaz; "toymak", doymak, akıncı dilinde ganimet bulmanın karşılığıdır ve eserde "toyumluk" kelimesiyle defalarca tekrarlanır. Son beyit konuyu birden yükseltir: saadet güneşi ezelden doğmuştur ve gaziler o güneşin aynası olmuştur. Ayna imgesi, tasavvuf şiirinde ilahî nurun insan gönlünde yansımasını anlatır; burada aynı imge, Osmanlı beyliğinin başarısını ezelî bir takdire bağlar. Kafiyede dört Arapça kelime yan yana durur: guzât, fursat, ni'met, mir'ât.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 333-334 (çeviriyazı metin, bâb 10).