Özgün Metin

Sakın kim kâfirüñ 'ahdine inanma
Yile arkañı virüp muhkem sanma
Akar su dîvâr olmaz iy karındaş
Ya kölge yasduk olmaz sen tayanma
Velî kâfirüñ iki nesnesin al
Biri kızın biri mâlın osanma

Günümüz Türkçesiyle

1. Sakın kâfirin ahdine inanma; yele sırtını verip onu sağlam sanma.

2. Kardeşim, akan su duvar olmaz; gölge de yastık olmaz, sen dayanma.

3. Ama kâfirin iki şeyini al: biri kızını, biri malını, usanma.

Edebî ve Tarihî Yorum

Laz Ucu

Yörgüç'ün Rum'daki işlerinden sonra yüz üçüncü bâb Rumeli'ye, hünkârın uçlardaki derdine döner. Murad uçları yiğit beylere ısmarlamıştır; Laz, yani Sırbistan ucu İshak Beg'e verilmiştir. Ama İshak Beg her akına çıkmak istediğinde Vılkoğlu "şeytânlık" eder ve akından ganimet çıkmaz. İshak Beg durumu hünkâra bildirir; hünkâr Vılkoğlu'na ne verdiyse geri alır ve kendi kullarına verir. Vılkoğlu hünkârın üzerine geleceğini anlayıp elçi gönderir: "Devletlü sultânum, kızumı dahı câriyelige kabûl it kim Bâyezîd dedeñ dahı bizden kız almış-ıdı." Büyük bir meblağ da gönderir. Paşalar hünkârı razı eder; Alacahisar'dan kendi vilayetine kadar her yer hünkâra teslim edilir ve her yıl mal gönderilmesi kararlaştırılır. Akınlar Bosna'ya çevrilir; Vılkoğlu Macar'ın Müslümanlara zarar vermemesini de üstlenir. Murad, kâfirin sözünün doğru olduğunu ve Laz vilayetini fethettiğini sanır; yazar burada bir kuşku sezdirir. Tarih 831 (1427-28).

Su ile Gölge

Nesirdeki "sandı" kelimesinin sezdirdiği kuşku, ilk beyitte açıkça söylenir: kâfirin ahdine inanılmaz. İkinci beyit iki güçlü halk imgesi kullanır: akan su duvar olmaz, gölge yastık olmaz. Bu imgeler, sağlam görünen ama tutunulamayan bir şeye güvenmenin boşluğunu anlatır. Üçüncü beyit pratik bir öğüt verir: kâfirden yalnız iki şey alınmalıdır, kızı ve malı. Bu öğüt, Vılkoğlu'nun kızını ve meblağı sunmasının şiirdeki karşılığıdır; Yıldırım Bayezid'in Lazar'ın kızıyla evlenmesine de bir gönderme taşır. Redif "-anma", her beytin sonunda bir yasak bildirir: inanma, sanma, tayanma, osanma.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 457-458 (çeviriyazı metin, bâb 103).