Âşıkî, Manzume 117: Yine bir dürlü sûret tutdı 'âlem

Manzume 117 — Yine bir dürlü sûret tutdı 'âlem

Amasya05 Yayın Kurulu • Editör: Mevlüt Erdem Öztürk • 01 Ekim 2026 • Güncellendi: 14 Ekim 2026 • 3 dk okuma

Fırsat bekleyen hükümdar üzerine beş beyit: Vılkoğlu'nun kızı Edirne'ye getirilir, Murad "bir kâfirin kızına ne düğün gerek" der, düğün yapmaz, çeyizi geri verir.

Özgün Metin

Yine bir dürlü sûret tutdı 'âlem
Ki bâtın nakşını göstere âdem

Hezârân tedbîri bagladı fikri
Kimin gündüz ide kimini ahşam

Vezîrler tedbîri hana ider 'arz
Velî han dir ki tınma şimdi epsem

Ki fursat el vire düşmânı bulam
Kesem başını dilin idem ebkem

İdem aña elüme gire fursat
N'ola itsün baña ol dürlü ibrâm

Günümüz Türkçesiyle

1. Dünya yine bir türlü suret tuttu; öyle ki insan iç nakşını göstersin.

2. Fikri binlerce tedbir bağladı; kimini gündüz, kimini akşam etsin.

3. Vezirler tedbiri hana arz eder; ama han "Şimdi ses çıkarma, sus" der.

4. "Fırsat el versin, düşmanı bulayım; başını keseyim, dilini dilsiz edeyim.

5. Elime fırsat geçince ona yapayım; ne olur, bana o türlü ısrar etsin."

Edebî ve Tarihî Yorum

Bir Düğün Yapılmayan Gelin

Murad Karaman seferinden döner dönmez İshak Beg, yüz yedinci bâbda, Vılkoğlu'nun hıyanetini bildirir; Vılkoğlu da kızını göndermeye razı olur. Üsküp'ten İshak Beg'in hatunu, kapıdan Hadım Reyhan Ağa ve Özbek Ağa gelini almaya gider. Semendire'ye birkaç günlük yol kala Vılkoğlu kâfir beylerinin hatunlarını karşılamaya gönderir; misafirler büyük saygıyla ağırlanır. Kızın çeyizinin defteri Özbek Ağa'ya verilir ve Vılkoğlu bir mesaj gönderir: bu çeyizi kızına değil hünkâra vermiştir; dilerse bu cariyesine, dilerse başka bir cariyesine versin. Kız Edirne'ye getirilir. Murad düğün yapmaz: "Bir sipâhî kâfirüñ kızına dahı ne dügün gerek." Çeyiz meselesini işitince "Benüm câriyelerüme virecek nesnem yok mıdur kim anuñ kızınuñ cihâzını gayrı câriyelerüme virem" der ve hiçbir şeyini kabul etmez, çeyizi kıza geri verir. Kız bir süre yanında kalır, sonra Bursa'ya gönderilir; İsfendiyar'ın kızı ise Bursa'dan Edirne'ye getirilir.

Susan Hükümdar

Küçümseyici kabulün arkasında bir siyaset vardır ve beş beyit onu açar. Dünya yeni bir suret almıştır ve insan iç nakşını gösterecektir. Vezirler hana tedbirler arz eder, ama Murad onlara susmalarını söyler. Son iki beyit Murad'ın iç sesidir: fırsat el verince düşmanı bulacak, başını kesecek, dilini susturacaktır; Vılkoğlu'nun ısrarı ise önemsizdir. Bu beyitler, ileride Semendire'nin alınışıyla sonuçlanacak olan çatışmanın önceden haberidir. Kafiyeyi "-em/-am" sesi taşır: 'âlem, âdem, ahşam, epsem, ebkem, ibrâm. "Epsem", susmak; "ebkem", dilsiz anlamına gelir ve bu iki kelime eserde başka manzumelerde de tekrarlanır.