Özgün Metin

Gazâlar kim idüpdür Âl-i 'Osmân
Vilâyet kâfirin itdi Müsülmân
Kaçanı komadılar yagılarda
Dileyene dahı virdiler amân
Bu âl kim 'âlem içre gāzi oldı
Bu âlüñ müştakı oldı Süleymân
Hûrî vü ins ü cinnî vahş u tayrı
Bu âle oldılar cümlesi fermân
Muhammed ümmetinüñ hâslarıdur
Bu âldür kim ider i'lân-ı îmân

Günümüz Türkçesiyle

1. Osmanoğullarının yaptığı gazalar kâfirin vilayetini Müslüman etti.

2. Kaçanı düşmanlar arasında bırakmadılar; dileyene de aman verdiler.

3. Dünyada gazi olan bu hanedan; Süleyman (bile) bu hanedanın müştakı oldu.

4. Huri, insan, cin, vahşi hayvan ve kuşlar, hepsi bu hanedana ferman (dinler) oldu.

5. Muhammed ümmetinin seçkinleridir; imanı ilan eden bu hanedandır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Varna

Baba Manisa'da, oğul Edirne'dedir: yüz on yedinci bâb bu ikilikle açılır. Karamanoğlu Macar'a ve Vılkoğlu'na haber gönderir: "Osmanoglı delü oldı", tahtı çocuğa bıraktı. Yanko ve Macar kralı Varna'ya yürür. Murad Manisa'dan gelir; Gelibolu boğazı kapalı olduğu için Akçahisar'dan geçer. Varna'da savaş başlar; Anadolu beylerbeyi Karaca Beg şehit düşer. Kral "Türk begini tutayum" diye ileri atılır, gaziler ona yol verir; kral araya girer, atının sinirini keserler, atla birlikte düşer ve Koca Hızır başını keser, başı bir mızrağa dikilir. Gaziler tekbirle saldırır, kâfirler kırılır, arabaları alınır. Bu sırada Azab Beg hünkârdan dilekte bulunur ve Turahan Beg Tokat hisarının hapsinden çıkarılıp azat edilir. Esirlerden armağanlar çevre beylere, Mısır sultanına gönderilir. Murad Edirne'ye döner, yeniden tahta geçer ve oğlunu Manisa'ya gönderir. Tarih 848 (1444).

Bir Hanedan Övgüsü

Varna zaferinin ayrıntıları beyitlere girmez; söz Osmanlı hanedanının genel övgüsüne ayrılır. İlk iki beyit gazanın sonucunu sayar: kâfir vilayeti Müslüman olur, kaçan bırakılmaz, dileyene aman verilir. Üçüncü ve dördüncü beyitler övgüyü abartılı bir düzeye taşır: Süleyman Peygamber bile bu hanedana müştaktır; huriler, insanlar, cinler, vahşi hayvanlar ve kuşlar ona fermandır. Bu imge, Süleyman'ın bütün yaratıklara hükmettiği anlatılan kıssasına dayanır. Beşinci beyit hanedanı Muhammed ümmetinin seçkinleri ve imanın ilancısı olarak anar. Tokat'tan çıkarılan Turahan Beg'in bu bâbda azat edilmesi, Rum vilayetindeki hapishanelerin eserdeki yerini bir kez daha gösterir. Kafiyeyi "-ân" sesi taşır: 'Osmân, Müsülmân, amân, Süleymân, fermân, îmân.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 476 (çeviriyazı metin, bâb 117).