Özgün Metin

İnez'de yandı çırak-ı İslâm hôş
Gāzi Han gördi anı kıldı hurûş
Kıram Hak düşmenin alam diyârın
Kaçalar gāzilerden hemçü ser-pûş
Âşıkî yaz menâkıbını hanuñ
Ki virmişdür saña çok zer ve mevcûş

Günümüz Türkçesiyle

1. İnez'de İslam'ın kandili güzelce yandı; Gazi Han onu gördü, coştu.

2. "Hakk'ın düşmanını kırayım, diyarını alayım; gazilerden başı örtülü (kadınlar) gibi kaçsınlar."

3. Âşıkî, hanın menkıbelerini yaz; çünkü sana çok altın ve yaldızlı (armağan) vermiştir.

Edebî ve Tarihî Yorum

İnez

İnez'in, yani Enez'in alınışını anlatan yüz yirmi dördüncü bâb bir şikâyetle başlar: Fire kadısı, esirlerin İnez'e kaçtığını söyler. Fatih Has Yunus Beg'e on kadırga, azaplar ve iyi silahlarla İnez'e gidip limanına girmesini, oraya varıncaya kadar kimseye haber vermemesini emreder; kendisi karadan İpsala'ya inecektir. Yunus Beg İnez limanına girer, padişah da İpsala'ya varır. Tekfur, karadan ve denizden Türk'ün geldiğini görünce "Beni dahı Türk esir itmek diler" der ve hemen malını, karısını, güzel bir kızını ve bütün sipahilerini alıp hünkâra getirir. Padişah tekfura ve sipahilerine iyi dirlikler verir; boş kalan evleri çevreden gelen Müslümanlara verir, oturan kâfirleri yerinde bırakır, kiliseleri mescide çevirir. Karşıdaki Tanoz ve Limoz adaları da alınır. Tarih 857 ile 858 arası (1453-54).

Coşan Han

Fetih bir ışık imgesiyle karşılanır: İnez'de İslam'ın kandili yanmıştır. Han bunu görüp coşar. İkinci beyit hanın ağzından bir dilektir: Hakk'ın düşmanını kıracak, diyarını alacaktır. "Ser-pûş", başı örtülü, kaçan kâfirleri peçeli kadınlara benzeten küçümseyici bir benzetmedir. Son beyit yazarın kendisine döner ve kişisel bir ayrıntı taşır: hanın menkıbelerini yazmalıdır, çünkü han ona çok altın ve yaldızlı armağan vermiştir. Bu son beyit, Âşıkpaşazâde'nin Fatih'ten ihsan aldığını gösteren kayıtlardan biridir; TDV maddesi de yazarın 1457 Edirne şenliklerinde Fatih'ten ihsanlar gördüğünü kaydeder. Beyitler hôş, hurûş, ser-pûş ve mevcûş sözlerinde "-ûş/-oş" sesiyle kapanır.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 491 (çeviriyazı metin, bâb 124).