Özgün Metin

Temâmet İslâm hükm itdi Lâza
Temerrüd kâfiri hep kaçdı saza
Yöridi şevket-i İslâm o ilde
Lâzuñ mahbûbları başladı nâza
Devoyko yovanoc moya lübim dir
Ki lübim bagladı göñülde râza
Semendire'de kondı yiñiçeri
'Azablar akça sayar oldı kaza
Çü Lazı zabt itdi Han Muhammed
Sen imdi 'Âşıkî târîhi yaz a
Sekiz yüz altmış dört buña târîh
Sınâba tut kulak gelen âvâza
Ve hem Amasrıya han himmeti var
Gide kış kim gemiler ire yaza

Günümüz Türkçesiyle

1. İslam, Laz (Sırp) iline tamamen hükmetti; inatçı kâfirler hep sazlığa kaçtı.

2. İslam'ın şevketi o ilde yürüdü; Laz'ın güzelleri naza başladı.

3. "Devoyko yovanoc moya lübim" der; çünkü sevgilim gönülde sırra bağladı.

4. Semendire'ye yeniçeri kondu; azaplar kaza akçe sayar oldu.

5. Han Muhammed Laz'ı zapt edince, sen şimdi Âşıkî, tarihi yaz.

6. Buna tarih sekiz yüz altmış dörttür; gelen sese kulak tut.

7. Hanın Amasra'ya da himmeti var; kış gitsin ki gemiler yazın ersin.

Edebî ve Tarihî Yorum

Kralın Korkusu

Semendire, yüz otuzuncu bâbda bir yanlış tahmin sayesinde alınır: Fatih İzvornik'e yönelince, o sırada Semendire'ye hâkim olan Bosna kralı padişahın kendi üzerine geldiğini sanır ve korkusundan "Semendire'yi pâdişâha virdüm" diye haber gönderir. Mahmud Paşa'nın kardeşi Semendire'nin içindedir; iki kardeş sürekli haberleşmektedir. Kral sonunda razı olur, Mahmud Paşa'nın kardeşi de "Adamuñuz gönderüñ gelsün" diye haber yollar. Hünkâr daha İzvornik'e varmadan hisar onun adamlarına teslim edilir; çanlar yıkılır, kiliseler mescide çevrilir, Sultan Muhammed adına hutbe okunur ve yazarın deyişiyle "Vilâyet-i Lâz temâm feth olundı." Eserde "Laz", Sırp ülkesinin adıdır.

Slavca Bir Mısra

Üçüncü beytin ilk mısraı bir Slav dilinde yazılmıştır: "Devoyko yovanoc moya lübim." Neşirdeki günümüz Türkçesi aktarımı bunu genç bir kızın sevgisini anlatan bir söz olarak karşılar; "lübim" sevgilim, sevdiğim anlamındadır. İkinci mısra aynı kelimeyi Türkçe cümlenin içine alır. Böylece yazar, fethedilen ilin dilinden bir parçayı şiirine katmış olur. İkinci beyitteki "Lazuñ mahbûbları başladı nâza" mısraı da aynı havayı taşır. Dördüncü beyit fethin hemen ardından kurulan düzeni gösterir: Semendire'ye yeniçeri konmuş, azaplar ücretlerini almaya başlamıştır. Beşinci ve altıncı beyitler bir tarih kaydıdır: yazar kendine hitap ederek tarihi yazmasını ister ve 864 (1459-60) yılını verir. Son beyit bir sonraki bâba geçer: hanın Amasra'ya da niyeti vardır, kış geçsin ki gemiler yazın varsın. Lâza, saza, nâza, râza, kaza, yaz a, âvâza, yaza: kafiye "-aza/-âza" sesini sekiz kez yineler.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 501-502 (çeviriyazı metin, bâb 130).