Özgün Metin

Didiler ahmak u mecnûndur ol er
İki nesneyi kim ol heves ider
Biri geçmiş ola giden ho gitdi
Biri muhâl olanı turmaz umar

Günümüz Türkçesiyle

1. Dediler ki şu iki nesneye heves eden er ahmak ve delidir:

2. Biri, geçmiş olandır, giden zaten gitti; biri, olmayacak olanı durmadan ummaktır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Yenişehir'e Göç

Sinop'u teslim eden İsmail Beg'in yeni yurdu yüz otuz üçüncü bâbda anlatılır. İsmail Beg Dürekâni'de bütün malını, oğullarını ve kızlarını hayvanlarına yükletir, veziri Şehabeddin Ağa'yı ve bütün kullarını yanına alır ve Bursa vilayetinde Yenişehir'e gelir; çünkü hünkârdan Yenişehir'i, İnegöl'ü ve Yarhisar'ı istemiş, hünkâr da vermiştir. Bir soru-cevap Karamanoğlu'nun ne olduğunu açıklar: Ankara'ya gelen Karamanoğlu'nu hünkâr hil'atle babasına geri göndermiştir. Ardından "şeytânet-i Karaman" anlatılır. Hünkâr Koylıhisar vilayetine varınca Karamanoğlu İsmail Beg'e adam gönderir: "Dön hey tekür kulı, Yinişehr'e varma." Osmanoğlu'nun fırsatını bulduklarını, onu aradan kaldırabileceklerini, Hasan Beg'e de haber verileceğini söyler.

İki Ahmaklık

İsmail Beg'in cevabı açıktır: "Bu senüñ sözüñ Müsülmânlıga sıgar söz degüldür. Bu söze münâfıklık dirler. Bir gāzi pâdişâh gazâya gideyorur." Kalelerde padişahın kulları oturmaktadır ve memleket de kardeşi Ahmed'in elindedir. Yazar Karamanoğlu'nun "melûl, magbûn" kaldığını ekler. Sahne iki beyitlik bir hikmetle kapanır. Ahmak ve deli denen kişi iki şeye heves edendir: biri geçmiş olanı geri istemek, öteki olmayacak olanı durmadan ummaktır. Beyitler doğrudan İsmail Beg'e değil, Karamanoğlu'na yöneltilmiş gibidir: İsmail Beg'in kaybettiği beyliği geri almasını ummak geçmişe heves, Osmanlı'yı aradan kaldırmayı ummak da olmayacak bir umuttur. İlk beytin cümlesi ikinci beyitte tamamlanır; iki beyit birlikte tek bir cümle kurar. Kafiye er, ider ve umar sözlerinde kısa bir "-er/-ar" sesiyle kurulur.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 508-509 (çeviriyazı metin, bâb 133).