Özgün Metin
Sürüldi Mahmûd Paşa kapudan
Irag oldı o sevgülü tapudan
Varup Hâsköyi'ne oldı mücâvir
Halâs oldı taruk turuk tapudan
Günümüz Türkçesiyle
1. Mahmud Paşa kapıdan sürüldü; o sevgili eşikten uzak oldu.
2. Varıp Hasköy'e mücavir oldu; darmadağınık hizmetten kurtuldu.
Edebî ve Tarihî Yorum
Rûm Mehmed'in İntikamı
Karamanoğlu Pîr Ahmed'in bozduğu ahdin karşılığı yüz kırk ikinci bâbda gelir: padişah Karaman'a yürür. Konya, Gevele ve Larende alınır; Larende'den ve Konya'dan İstanbul'a ev sürülür. Yazar bu sürgünü Rûm Mehmed'in bir intikamı olarak görür: ehl-i İslamı incitmek için fırsat beklemiş, "bu kez fursat buldı" demektedir. Larende'den sürülenler arasında Mevlânâ Hünkâr'ın oğullarından Emîr Ali Çelebi de vardır; yazar Rûm Mehmed'in padişahın emrinden fazla ev sürdüğünü söyler. Karamanoğullarıyla barışılır gibi olur, Konya'ya ve Gevele'ye hisar erleri konur. Ardından ordu Karahisar'a iner ve beklenmedik bir sahne yaşanır: "Pâdişâh buyurdı; Mahmûd Paşa'nuñ çadırını ve otagını başına yıkdurdı hünkâr." Cebehanesi padişahın develerine yükletilir. Yazar bunu Rûm Mehmed'in ilk "şeytâneti" olarak açıklar: Mahmud Paşa gibi tedbir ehli bir veziri kapıdan uzaklaştırmış ve İstanbul'un acısını almak istemiştir. Aynı seferin başında kazasker Keblüoğlu da azlettirilmiş, yerine Mevlânâ Vildân getirilmiştir. Tarih 872 (1467-68).
Sevgili Eşik
Azil iki beyitte, kısa ve hüzünlü bir dille anılır. Mahmud Paşa kapıdan sürülmüş, "sevgülü tapu"dan, sevgili eşikten uzak düşmüştür. İkinci beyit onun yeni hâlini anlatır: Hasköy'e çekilip orada mücavir olmuştur; "taruk turuk tapu"dan, darmadağınık ve yorucu hizmetten kurtulmuştur. "Halâs oldı" sözü, azlin bir kurtuluş olarak da görülebileceğini sezdirir. Eserde Mahmud Paşa çoğu yerde övgüyle anılır; bu iki beyit de onun düşüşüne duyulan üzüntüyü taşır. Kafiyede kapudan sözünü iki kez tapudan izler.
Kaynakça
- Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 524 (çeviriyazı metin, bâb 142).
