Özgün Metin

Fesâd itdi ziyâde çarh nişânı
Dökile kanlar ola çok ziyânı
Bu ehl-i İslâm içre dökilen kan
Niçelerüñ gide dîn ü îmânı
Ziyâde ola harâblık cihanda
Bu sözüme sakın tutma gümânı
Yıkıldı Karaman bozıldı iller
Büridi 'âlemi zulmüñ tumanı

Günümüz Türkçesiyle

1. Feleğin nişanı ziyadesiyle fesat etti; kanlar dökülsün, ziyanı çok olsun.

2. Bu İslam ehli içinde dökülen kan(la) nicelerinin dini ve imanı gitsin.

3. Dünyada harabelik ziyade olsun; sakın bu sözüme şüphe tutma.

4. Karaman yıkıldı, iller bozuldu; âlemi zulmün dumanı bürüdü.

Edebî ve Tarihî Yorum

Larende ve Ereğli

Karaman'a yeniden gönderilen askerin başında, yüz kırk dördüncü bâbda Rûm Mehmed Paşa vardır. Yazar onun Larende'de mescitleri ve medreseleri yıktırdığını, halkı soyup çıplak bıraktırdığını anlatır: "Ol zâlim Rûm hiç esirgemedi." Ereğli'ye geçer, vilayetin köylerini harap eder. Vilayet halkı ona der ki bu vilayet Allah'ın ve Resulü'nündür, vakıflarından niye çekinmezsin; Medine'deki Resul fakirlerine bu vilayetten nafaka gitmez olursa kıyamet günü Resul'ün huzurunda ne cevap verecektir. Bu sözleri söyleyenleri Rûm Mehmed öldürtür; yazar "Tañrıdan korkmadı ve peygâmberden utanmadı" der. Bâbın sonu acı bir alayla biter. Rûm Mehmed Varsak vilayetinde Uyuz Beg'in iline girer ve Karaman'dan aldığı haram kazancı orada taşların arasına döküp gider. Varsaklar gelip "Bu koñşumuz Karamanlu rızkıdur, Rûm Muhammedi bize getürdi, virdi" der ve "bu Rûm ne keremlürek kişimiş" diyerek ağzına söve söve toplarlar.

Zulmün Dumanı

Zulmün yayılışı bu sahnelerin ardından bir felek imgesiyle anlatılır. Feleğin nişanı fesat etmiştir; kan dökülecek, ziyan çok olacaktır. İkinci beyit bu kanın en ağır sonucunu söyler: Müslümanlar arasında dökülen kanla nicelerinin dini ve imanı gidecektir. Üçüncü beyit harabeliğin artacağını bir kehanet gibi bildirir ve okuyucuya şüphe etmemesini söyler. Son beyit nesirdeki olayları toplar: Karaman yıkılmış, iller bozulmuş, âlemi zulmün dumanı bürümüştür. Yazar bu yıkımı Karaman'ın düşmanlığına değil, bir vezirin zulmüne bağlar; eserin Karaman'a karşı tutumunda bu ayrım üzerinde durmaya değer. Kafiye dizisi nişânı, ziyânı, îmânı ve gümânı'dan sonra "tumanı", yani duman sözüyle kapanır.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 527 (çeviriyazı metin, bâb 144).