Özgün Metin

Aldı 'Osmân Bilecük'i hey yâr
Yarhisâr'ı içinde her ne ki var
Milk ü mâlın tasarruf itdi kamu
Nasîb itdi 'inâyet-i Gaffâr
Şular kim haraca mutî' degüldür
İşleri pür hîle vü mekkâr
Gāzi 'Osmân ki itdi hîle buña
Bilür-idi ki bular-ıdı gaddâr
Gāzi 'Osmân ne itdiyse hak itdi
Yine ider kâfirlere tekrâr

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey dost, Osman Bilecik'i aldı; Yarhisar'ı da, içinde ne varsa.

2. Mülkünü ve malını hep tasarruf etti; Gaffar'ın inayeti bunu nasip etti.

3. Harac vermeye boyun eğmeyenlerin işleri baştan başa hile ve düzenbazlıktır.

4. Gazi Osman bunlara hile yaptıysa, bunların hain olduğunu biliyordu.

5. Gazi Osman ne yaptıysa hak olarak yaptı; kâfirlere yine yapar, tekrar tekrar.

Edebî ve Tarihî Yorum

Bir Savunma

Neşirde "Nazım" başlığıyla verilen on bir beytin ilk altısı "-akdan" kafiyesiyle Lülüfer Hatun'u över; bu beş beyit ise "-âr" kafiyesine geçer ve konusu da değişir. İkinci parçayı ayrı sayfada vermemiz bu kafiye ve konu değişikliğine dayanan bir tercihtir; nüshalarda iki parça arasında bir ayırıcı olup olmadığı neşirden anlaşılmaz. Beyitler Bilecik ve Yarhisar'ın alınışını özetler ve hemen bir savunmaya geçer. Düğün baskını bir hileydi; manzume bunu inkâr etmez, ama hileyi karşı tarafın hıyanetiyle haklı çıkarır. Haraca boyun eğmeyenlerin işi "pür hîle vü mekkâr"dır; Osman onların "gaddâr" olduğunu bildiği için hile etmiştir. Son beyitte bu davranış bir ilkeye dönüşür: Osman ne yaptıysa hak olarak yapmıştır ve kâfirlere yine yapacaktır.

Hanedan Anlatısının Ahlakı

Âşıkpaşazâde'nin Osmanlı kuruluşunu nasıl meşrulaştırdığı bu savunmada açıkça görülür. Emine Sonnur Özcan'ın da işaret ettiği gibi, eserdeki hâkimiyet söylemi büyük ölçüde manzum satırlara yerleşir; nesir olayı anlatırken şiir olayın hükmünü verir. Bâbın nesir kısmında köylerine dönen halkın kâfir zamanından daha rahat olduğu söylenir; manzume ise fethin ahlaki gerekçesini kurar. İkinci beyitteki "Gaffâr" sıfatı, Mesnevi 2'deki münacatta da geçen ilahî isimlerden biridir.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 338 (çeviriyazı metin, bâb 13).
  • Emine Sonnur Özcan, "Âşıkpaşazâde Târihi'nde Osmanlı Hâkimiyet Söylemi ve Terminolojisi", OTAM, sy. 38, 2015, s. 141-156. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2160438

Çevrimiçi kaynaklar